Chiến lược Y tế công cộng và An toàn nhãn khoa: Vai trò của Nhãn khoa trong vận động chính sách

Bs Ngô Hữu Thế
20.10.26
Last Updated

Tại hội nghị AIOC2026, bài giảng của Dr. Sanjiv Desai về Y tế công cộng và An toàn nhãn khoa (Public Eye Health and Safety - PEHS) đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tích hợp chăm sóc mắt vào các chương trình y tế quốc gia. Theo dữ liệu được trình bày, việc tích hợp này giúp đạt được 11 trong số 23 mục tiêu phát triển bền vững của Liên Hợp Quốc, khẳng định đây là vấn đề phát triển con người cấp thiết.

Định nghĩa và Tầm quan trọng của PEHS

Y tế công cộng về mắt (Public eye health) được định nghĩa là một nhánh của y tế công cộng tập trung vào việc ngăn ngừa mù lòa và suy giảm thị lực có thể tránh được. An toàn nhãn khoa (Eye safety) đề cập đến các biện pháp bảo vệ nhằm ngăn ngừa tổn thương cho mắt hoặc nhãn cầu (globe). Tầm quan trọng của lĩnh vực này nằm ở chỗ hơn một nửa số trường hợp mất thị lực là có thể phòng ngừa được thông qua can thiệp kịp thời và thực hành an toàn. Sức khỏe mắt đóng vai trò thiết yếu đối với giáo dục, việc làm và chất lượng cuộc sống, đặc biệt đối với người lao động công nghiệp tại các quốc gia thiếu hệ thống bảo vệ lao động chuyên biệt như OSHA (Occupational Safety and Health Administration).

Bốn trụ cột của Y tế công cộng về mắt

Tác giả xác định bốn trụ cột cơ bản bao gồm: (1) Dịch vụ chăm sóc mắt dễ tiếp cận (trách nhiệm của chính phủ), (2) Giáo dục (vận động phòng ngừa chấn thương, xóa bỏ các quan niệm sai lầm, lựa chọn lối sống lành mạnh, chẩn đoán và điều trị kịp thời), (3) Bảo vệ mắt (PEPS - Public eye protection), và (4) Chính sách dân số. Các bác sĩ nhãn khoa được khuyến khích tập trung vào các trụ cột 2, 3 và 4 thông qua việc vận động (advocacy) và vận động hành lang (lobbying) tại các cấp độ từ thực hành cá nhân đến cấp chính phủ thông qua các hội chuyên khoa như AIOS.

Thực trạng và Thách thức trong An toàn lao động

Nghiên cứu KAP (Knowledge, Attitude, and Practice) tại Jodhpur cho thấy mặc dù quy định yêu cầu phải có cán bộ an toàn tại các nhà máy, 90% cơ sở không tuân thủ. Chỉ 50% nhà máy cung cấp thiết bị bảo vệ mắt, và đáng chú ý là các thiết bị này thường là kính thông thường thay vì kính bảo hộ đạt chuẩn ANSI (American National Standards Institute) với thấu kính chịu lực cao (CR39 hoặc polycarbonate). Ngoài ra, các nguy cơ từ hóa chất trong khai thác đá gây bỏng kiềm và chấn thương từ pháo hoa cũng là những vấn đề cần vận động chính sách quyết liệt.

Vấn đề Quackery và Bệnh lý võng mạc trẻ sinh non (ROP)

Tình trạng hành nghề y không chính quy (quackery) vẫn phổ biến với hơn 10 lakh (1 triệu) người hành nghề tại Ấn Độ, gây ra các biến chứng mù lòa nghiêm trọng do các thủ thuật như liếm lưỡi lấy dị vật. Đối với ROP (Retinopathy of Prematurity), Ấn Độ có số lượng trẻ sinh non cao nhất thế giới, với 9% trẻ mắc ROP có nguy cơ mất thị lực vĩnh viễn. Cần thiết lập chính sách sàng lọc phổ cập, giám sát oxy nghiêm ngặt tại các đơn vị chăm sóc tích cực sơ sinh (NICU) và tích hợp vào các chương trình y tế quốc gia.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ mù lòa/suy giảm thị lực có thể phòng ngừaHơn 50%
Tỷ lệ tật khúc xạ chưa được chỉnh kính ở học sinh20%
Số lượng người hành nghề y không chính quy tại Ấn ĐộHơn 10 lakh
Tỷ lệ nhà máy không có cán bộ an toàn (nghiên cứu Jodhpur)90%
Tỷ lệ trẻ sinh non mắc ROP bị mất thị lực vĩnh viễn9%
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các số liệu về tỷ lệ tật khúc xạ và ROP phản ánh gánh nặng bệnh tật tại khu vực Nam Á. Việc vận động chính sách cần dựa trên bằng chứng địa phương để thuyết phục các nhà hoạch định chính sách.
  • Tích hợp giáo dục sức khỏe mắt vào các buổi khám sàng lọc học đường và sử dụng các công cụ tương tác (như quiz) để tăng hiệu quả truyền thông.
  • Khuyến khích bệnh nhân sử dụng kính bảo hộ đạt chuẩn ANSI thay vì kính thời trang thông thường trong môi trường lao động.
  • Tăng cường vận động hành lang thông qua các hội chuyên khoa để thúc đẩy luật chống hành nghề y không chính quy và các quy định an toàn lao động.
  • Thực hiện sàng lọc ROP phổ cập tại tất cả các đơn vị NICU và giám sát chặt chẽ nồng độ oxy cho trẻ sinh non.
  • Tận dụng các cơ hội tại phòng khám (OPD slips, poster) để giáo dục cộng đồng về vệ sinh thị giác và an toàn mắt.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Sanjiv Desai, 2026, Public eye health safety, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: YHmj_2aoCY8.

Xem thêm