Quản lý nội khoa mộng thịt: Cập nhật tiến bộ mới nhất

Bs Ngô Hữu Thế
12.10.26
Last Updated

Dữ liệu từ AIOC2026 IC93 năm 2026 cho thấy tỷ lệ mắc mộng thịt (pterygium) tại Ấn Độ dao động khoảng 17-20%, trong khi một nghiên cứu tại Mỹ ghi nhận tỷ lệ khoảng 25% dân số được chẩn đoán xác định. Việc quản lý mộng thịt hiện nay chủ yếu dựa vào can thiệp phẫu thuật, tuy nhiên các tiến bộ về điều trị nội khoa đang mở ra hướng đi mới trong việc kiểm soát bệnh lý này.

Cơ chế bệnh sinh và phân loại mộng thịt

Mộng thịt là bệnh lý mạn tính liên quan đến phơi nhiễm tia cực tím (UV exposure), dẫn đến đột biến p-53. Quá trình tiến triển được chia thành các giai đoạn: độ 1 (mạn tính), độ 2 (2-4 mm, kích hoạt MMP và MM3), và độ 3 (>4 mm, vượt qua trục đồng tử, gây mất thị lực do tăng sinh mạch máu nội mô). Các yếu tố nguy cơ tái phát sau phẫu thuật bao gồm tăng biểu hiện của tissue growth factor beta (TGF-beta). Trong mộng thịt tái phát, chấn thương phẫu thuật khởi phát chuỗi phản ứng lành thương, chuyển hóa nguyên bào sợi thành tế bào co thắt, dẫn đến tân mạch hóa nhanh, lắng đọng collagen quá mức và viêm cấp tính với sự gia tăng interleukin-1, interleukin-6 và TNF-alpha.

Chiến lược quản lý mộng thịt tái phát

Đối với mộng thịt tái phát, việc đánh giá lâm sàng và phân loại là bước then chốt. Mộng thịt độ 1 (atrophic) có nguy cơ thấp, trong khi độ 2 (intermediate) và độ 3 (fleshy) có nguy cơ cao. Sử dụng thuốc chống tăng sinh mạch (anti-angiogenic agents) trước phẫu thuật 1 tuần giúp giảm độ mạch máu, từ đó cải thiện kết quả phẫu thuật. Phẫu thuật cắt mộng kết hợp ghép kết mạc tự thân (conjunctival autograft) sử dụng keo fibrin được coi là tiêu chuẩn vàng, giúp giảm tỷ lệ tái phát xuống dưới 5%. Trong các trường hợp nguy cơ cao, có thể sử dụng mitomycin C (mitomycin) trong 1-2 phút để ức chế sự tăng sinh nguyên bào sợi, kết hợp với steroid và cyclosporin trong 3-6 tháng sau phẫu thuật.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ mắc tại Ấn Độ17-20%
Tỷ lệ mắc tại Mỹ25%
Tỷ lệ tái phát sau ghép kết mạc tự thân<5%
Thời gian dùng steroid/cyclosporin sau mổ3-6 tháng
Thời gian dùng mitomycin C trong mổ1-2 phút

Tiến bộ mới: CBT 001

Một phân tử mới mang tên CBT 001 đang được nghiên cứu trong các thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 3. Đây là thuốc dạng nhỏ mắt (nồng độ 0,1% và 2%) có tác dụng ức chế các con đường bệnh sinh như VEGF, FGFR và PDGFR. Nghiên cứu bao gồm đối tượng trên 12 tuổi với mộng thịt độ 3 có tăng sinh mạch. CBT 001 được kỳ vọng sẽ trở thành liệu pháp điều trị nội khoa hiệu quả, có khả năng thay thế phẫu thuật trong tương lai bằng cách tác động vào cả ba yếu tố gây bệnh chính.

Bình luận: Các dữ liệu về CBT 001 hiện đang ở giai đoạn thử nghiệm lâm sàng, cần chờ đợi kết quả công bố chính thức để đánh giá hiệu quả thực tế. Việc sử dụng thuốc chống tăng sinh mạch trước phẫu thuật là một chiến lược hợp lý để giảm độ mạch máu (vascularity), tuy nhiên cần cân nhắc kỹ lưỡng về liều lượng và thời gian để tránh các biến chứng bề mặt nhãn cầu.
  • Đánh giá kỹ độ mạch máu và phân loại mộng thịt trước khi quyết định phẫu thuật.
  • Sử dụng ghép kết mạc tự thân với keo fibrin làm tiêu chuẩn vàng để giảm tỷ lệ tái phát.
  • Cân nhắc sử dụng thuốc chống tăng sinh mạch trước phẫu thuật 1 tuần cho các trường hợp mộng thịt tăng sinh mạnh.
  • Theo dõi sát sao sau phẫu thuật bằng steroid và cyclosporin trong 3-6 tháng đối với các ca nguy cơ cao.
  • Cập nhật các thử nghiệm lâm sàng về CBT 001 như một liệu pháp tiềm năng trong tương lai.

Tài liệu tham khảo:

Vamsi Konuganti, 2026, Medical Management Of Pterygium: Recent Advances, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: SZmtZZnr4A8.

Xem thêm