Bài giảng tại hội thảo AIOC2026 (năm 2026) về chủ đề quản lý đồng tử nhỏ trong phẫu thuật đục thủy tinh thể cứng đã tổng hợp các chiến lược lâm sàng thiết yếu cho phẫu thuật viên. Tình trạng đồng tử nhỏ là một thách thức phổ biến, có thể xuất phát từ việc sử dụng thuốc co đồng tử kéo dài, hội chứng giả bong bao (pseudoexfoliation), viêm mống mắt có dính, chấn thương, đái tháo đường, hoặc sử dụng thuốc giãn đồng tử không đúng cách.
Nguyên nhân và đặc điểm lâm sàng
Đồng tử nhỏ thường liên quan đến tuổi cao, xơ cứng nhân tiến triển và việc sử dụng các thuốc kháng tuyến tiền liệt (anti-prostate agents). Đặc biệt, hội chứng mống mắt mềm trong phẫu thuật (Intraoperative Floppy Iris Syndrome - IFIS) là một thực thể riêng biệt, không nhất thiết bắt đầu bằng đồng tử nhỏ nhưng có thể tiến triển thành co đồng tử trong quá trình phẫu thuật. IFIS được đặc trưng bởi bộ ba dấu hiệu: mống mắt phập phồng (iris billowing) và mềm, sa mống mắt (iris prolapse), và co đồng tử tiến triển.
Chiến lược quản lý trước và trong phẫu thuật
Quản lý trước phẫu thuật bao gồm việc ngưng sử dụng các thuốc co đồng tử. Trong phẫu thuật, các lựa chọn bao gồm sử dụng thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs) tại chỗ, gây tê dưới bao Tenon (peribulbar subtenon's anesthesia), và thuốc giãn đồng tử nội nhãn (intracameral mydriatics). Việc sử dụng chất nhầy (viscoelastics) có độ nhớt cao như Healon 5 hoặc Viscoat, cùng các thiết bị mở rộng đồng tử là các phương pháp phổ biến. Đối với các trường hợp đục thủy tinh thể cứng, việc tạo bao (capsulorhexis) nên được thực hiện rộng hơn, khoảng 5.5 mm đến 6 mm, để giảm áp lực lên dây chằng treo thủy tinh thể (zonules), đặc biệt ở bệnh nhân có hội chứng giả bong bao.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Kích thước bao (capsulorhexis) | 5.5 mm đến 6 mm |
| Số lượng móc mống mắt (iris hooks) | 4 đến 5 móc |
| Kích thước đồng tử với Malugin ring | khoảng 8 mm |
| Độ dày thiết bị B-hex | 1/10 độ dày các thiết bị khác |
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc duy trì phẫu thuật ở trung tâm đồng tử và tránh thao tác quá mức lên mống mắt để hạn chế tổn thương nội mô. Việc sử dụng kỹ thuật "soft shell" (kết hợp chất nhầy phân tán và kết dính) là một chiến lược hiệu quả để bảo vệ nội mô và duy trì không gian tiền phòng.
Kỹ thuật phẫu thuật và các thiết bị hỗ trợ
Kỹ thuật cắt nhân (chopping) như karate chop hoặc anterior vertical chop được khuyến cáo là hiệu quả nhất trong trường hợp đồng tử nhỏ. Phẫu thuật viên cần duy trì đầu dò phaco ở vùng đồng tử, tránh thao tác ở tiền phòng để giảm thiểu nguy cơ tổn thương nội mô. Các thiết bị như móc mống mắt (iris hooks) hoặc vòng mở rộng đồng tử (như Malugin ring, B-hex) giúp duy trì kích thước đồng tử ổn định. B-hex, một thiết bị được phát triển bởi Soumen Bhattacharjee, có ưu điểm là cực kỳ linh hoạt và có thể đi qua đường mổ chính hoặc phụ.
- Ngưng sử dụng thuốc co đồng tử trước phẫu thuật.
- Sử dụng chất nhầy độ nhớt cao hoặc thiết bị mở rộng đồng tử để duy trì kích thước đồng tử.
- Thực hiện nhuộm bao (capsular staining) khi phản xạ đỏ bị giảm.
- Ưu tiên kỹ thuật cắt nhân (chopping) và duy trì đầu dò phaco ở trung tâm.
- Chuẩn bị sẵn sàng các thiết bị hỗ trợ như vòng CTR (capsular tension ring) để xử lý các biến chứng zonule.
Tài liệu tham khảo:
Sujatha Mohan, 2026, Small Pupil in Hard Cataracts, AIOC2026 IC66, Video ID: I4C1QNdSrVo.