Xu hướng mới trong quản lý bệnh lý lệ đạo: Từ tắc lệ đạo bẩm sinh đến mắc phải

Bs Ngô Hữu Thế
25.10.26
Last Updated

Bài giảng tại hội thảo AIOC2026 (IC531) của Dr. Ashok Kumar Grover năm 2026 đã tổng quan các xu hướng hiện đại trong quản lý bệnh lý lệ đạo, bao gồm tắc lệ đạo bẩm sinh và mắc phải. Nội dung tập trung vào việc tối ưu hóa các can thiệp ít xâm lấn và cập nhật kỹ thuật trong phẫu thuật lệ đạo.

Quản lý tắc lệ đạo bẩm sinh

Đối với tắc lệ đạo bẩm sinh không đáp ứng với lần thông lệ đạo (probing) đầu tiên, xu hướng hiện nay là thực hiện bẻ gãy xương cuốn dưới (inferior turbinate infracture) để tạo không gian rộng hơn cho đầu dưới của ống lệ mũi (NLD) hoạt động. Ngoài ra, kỹ thuật nong lệ đạo bằng bóng (balloon dacryoplasty) được áp dụng cho các trường hợp thất bại sau thông hoặc đặt ống, đặc biệt ở trẻ trên 2 tuổi. Ưu điểm của nong bằng bóng là lực tác động theo hướng xuyên tâm (radially), giúp giảm thiểu tổn thương mô so với lực dọc của que thông truyền thống. Nội soi mũi (nasal endoscopy) đóng vai trò quan trọng trong các ca phức tạp, giúp tăng tỷ lệ thành công lên 94-97% bằng cách cho phép quan sát trực tiếp và xử lý các vật cản như niêm mạc hoặc nang mũi.

Quản lý tắc lệ đạo mắc phải và hẹp điểm lệ

Trong tắc lệ đạo mắc phải, việc quản lý hẹp điểm lệ (punctal stenosis) bắt đầu bằng điều trị bảo tồn, đặc biệt khi có kèm theo bệnh lý tuyến Meibomian (meibomian gland disease). Đối với các trường hợp tắc lệ đạo gần (proximal lacrimal system), tiêm Botulinum toxin (Botox) với liều 2.5 units vào thùy mi của tuyến lệ (palpebral lobe of the lacrimal gland) qua kết mạc đã cho thấy hiệu quả điều trị chảy nước mắt (epiphora) ở khoảng 90% trường hợp. Tác dụng phụ là sụp mi tạm thời (transient drooping) gặp ở 5-10% bệnh nhân. Các can thiệp phẫu thuật bao gồm sử dụng ống thông mini Monoka, thủ thuật ba đường rạch (three-snip procedure) hoặc sử dụng trephine Sisler để tạo đường thông trong các trường hợp tắc nghẽn cơ học.

Phẫu thuật Conjunctivo-DCR và ống Jones

Phẫu thuật Conjunctivo-DCR (CDCR) được chỉ định khi tắc cả hai lệ quản. Việc sử dụng ống thủy tinh Pyrex (Jones tube) vẫn là tiêu chuẩn nhờ khả năng mao dẫn tốt. Các cải tiến mới bao gồm ống chống mất (stop loss tube) giúp giảm tỷ lệ tuột ống. Bệnh nhân cần được hướng dẫn kỹ thuật Valsalva ngược (reverse Valsalva) để làm sạch ống định kỳ. Theo kinh nghiệm của tác giả, việc theo dõi bệnh nhân lên đến 30 năm cho thấy kết quả duy trì tốt nếu bệnh nhân tuân thủ vệ sinh ống.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ thành công nội soi-guided probing94-97%
Liều Botox điều trị epiphora2.5 units
Tỷ lệ đáp ứng với Botoxtrên 90%
Tỷ lệ sụp mi tạm thời sau Botox5-10%
Thời gian theo dõi bệnh nhân dài nhất30 năm
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật như bẻ xương cuốn dưới và nong bóng đòi hỏi kỹ năng phẫu thuật viên cao và trang thiết bị chuyên dụng. Việc sử dụng Botox cho epiphora là một hướng tiếp cận thú vị nhưng cần thận trọng với biến chứng sụp mi. Hạn chế của tài liệu là thiếu các số liệu đối chứng ngẫu nhiên (RCT) để so sánh trực tiếp giữa các phương pháp mới và truyền thống.
  • Ưu tiên nội soi mũi trong các ca tắc lệ đạo phức tạp để tăng tỷ lệ thành công.
  • Cân nhắc Botox 2.5 units cho các trường hợp tắc lệ đạo gần không đáp ứng điều trị bảo tồn.
  • Hướng dẫn bệnh nhân kỹ thuật Valsalva ngược để duy trì thông thoáng ống Jones.
  • Sử dụng trephine Sisler trong các trường hợp tắc nghẽn cơ học cần tạo đường thông mới.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Ashok Kumar Grover, 2026, Emerging Trends in Management, AIOS Editor Proceedings 3, Video ID: L7pftSLVhOw.

Xem thêm