Hội thảo trực tuyến WSPOS WWW 6 (Season 3) năm 2022 đã thảo luận về các thách thức trong phẫu thuật lại (re-surgeries) ở bệnh nhân lác, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đánh giá tiền phẫu và kỹ thuật can thiệp. Việc quản lý các ca phẫu thuật lại đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về giải phẫu cơ vận nhãn, đặc biệt trong các trường hợp thiếu hồ sơ phẫu thuật cũ.
Vai trò của chẩn đoán hình ảnh trong phẫu thuật lại
Trong các ca phẫu thuật lại, việc xác định vị trí cơ vận nhãn là yếu tố then chốt. Các phương tiện chẩn đoán hình ảnh như Anterior Segment OCT (AS-OCT) và Ultrasound Biomicroscopy (UBM) cung cấp thông tin quý giá về vị trí bám của cơ so với vùng rìa giác mạc (limbus). Nghiên cứu cho thấy UBM có thể xác định vị trí cơ bám với độ chính xác trong khoảng 1 mm so với đo đạc bằng thước đo (caliper) ở 79% các ca phẫu thuật lại, tuy nhiên độ chính xác giảm xuống còn 50% đối với các khoảng cách lớn hơn từ rìa giác mạc. AS-OCT được đánh giá là ít xâm lấn, không tiếp xúc và cho hình ảnh rõ nét hơn về khe hở giữa vị trí bám của cơ và củng mạc so với UBM.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Độ chính xác UBM (khoảng cách ngắn) | 79% các ca phẫu thuật lại |
| Độ chính xác UBM (khoảng cách lớn) | 50% các ca phẫu thuật lại |
| Tỷ lệ nam giới trong nghiên cứu | 55% |
| Tuổi trung bình khi phẫu thuật lại | 19 tuổi |
| Độ lác exotropia tiền phẫu | 28 prism diopters |
| Tỷ lệ trượt cơ trực trong | 36% các ca có hồ sơ |
| Độ trượt cơ trung bình | 2.5 mm |
| Tỷ lệ thành công (1 tuần) | Gần 100% |
| Tỷ lệ thành công (4-8 tuần) | Khoảng 80% |
| Tỷ lệ thành công (lần khám cuối) | Khoảng 50% |
Bình luận: Việc sử dụng AS-OCT và UBM là một bước tiến quan trọng trong nhãn khoa lâm sàng, giúp phẫu thuật viên có kế hoạch cụ thể trước khi thực hiện thăm dò phẫu thuật. Hạn chế của các phương pháp này là chi phí và yêu cầu kỹ năng diễn giải hình ảnh, cũng như khó khăn khi thực hiện ở giai đoạn hậu phẫu sớm do phù nề và sẹo kết mạc.
Quản lý lác lác ngoài liên tiếp (Consecutive Exotropia)
Lác ngoài liên tiếp là tình trạng lác ngoài phát triển ở bệnh nhân trước đó bị lác trong sau phẫu thuật. Tỷ lệ mắc dao động từ 3% đến 29% và có xu hướng tăng theo thời gian. Trong các ca này, cơ trực trong thường bị trượt, mất hoặc bám bất thường. Tác giả khuyến cáo ưu tiên thăm dò và tiến hành medial rectus advancement (tiến cơ trực trong) là bước đầu tiên. Hiệu quả của kỹ thuật này đạt khoảng 4 prism diopters mỗi mm tiến cơ. Ngoài ra, cần đạt mức quá chỉnh (overcorrection) khoảng 15 prism diopters để bù trừ cho sự trôi dạt (drift) hậu phẫu.
Sử dụng Botulinum Toxin trong phẫu thuật lại
Botulinum toxin được xem là một công cụ hữu ích trong hộp dụng cụ của phẫu thuật viên lác, đặc biệt trong các ca phức tạp hoặc lác liệt. Thuốc có ưu điểm không gây sẹo, giảm thời gian gây mê và có thể tiêm tại phòng khám ở người lớn. Liều dùng thường từ 2.5 đến 5 đơn vị quốc tế (international units) tùy thuộc vào độ lác. Thuốc đặc biệt hiệu quả trong việc giải phóng tình trạng co rút cơ (contracture) mà phẫu thuật đơn thuần khó đạt được.
- Luôn kiểm tra kỹ hồ sơ cũ và hình ảnh cũ của bệnh nhân nếu có.
- Sử dụng AS-OCT hoặc UBM để xác định vị trí cơ bám trước khi phẫu thuật lại.
- Thực hiện thăm dò phẫu thuật (surgical exploration) để xác định chính xác vị trí cơ.
- Cân nhắc sử dụng Botulinum toxin để hỗ trợ giải phóng co rút cơ.
- Luôn chuẩn bị tâm lý cho bệnh nhân về khả năng quá chỉnh tạm thời để đạt kết quả lâu dài.
Tài liệu tham khảo:
WSPOS Official, 2022, WSPOS WWW 6 (Season 3) - Re-Surgeries In Strabismus, YouTube Video ID: GRGhIinv7tk.