Phân tích các trường hợp lâm sàng cơ bản trên OCT: Từ bong lớp võng mạc đến bệnh lý võng mạc đái tháo đường

Bs Ngô Hữu Thế
11.10.26
Last Updated

Bài giảng này trình bày cách tiếp cận 7 nhóm bệnh lý cơ bản trên OCT, chiếm hơn 95% khối lượng công việc lâm sàng, bao gồm: tách lớp (layer separation), rối loạn giao diện (interface disorders), bệnh lý võng mạc đái tháo đường (diabetic maculopathy), thoái hóa hoàng điểm tuổi già (age-related macular degeneration), và các bệnh lý khác. Việc nắm vững các cấu trúc giải phẫu trên OCT là nền tảng để chẩn đoán chính xác các tổn thương này.

Phân loại các trường hợp tách lớp võng mạc

Việc xác định vị trí tách lớp trên OCT giúp chẩn đoán chính xác bệnh lý. Các vị trí tách lớp bao gồm: giữa củng mạc và hắc mạc (bong hắc mạc/tràn dịch hắc mạc), giữa biểu mô sắc tố võng mạc (RPE) và màng Bruch (bong biểu mô sắc tố - PED), giữa RPE và các lớp võng mạc cảm thụ (bong võng mạc thần kinh - neurosensory detachment), giữa lớp nhân ngoài và lớp rối ngoài (Typical Retinoschisis), giữa lớp sợi thần kinh và màng ngăn trong (Reticular Retinoschisis), hoặc tách màng ngăn trong (ILM detachment). Việc phân biệt giữa bong võng mạc thần kinh mới (bề mặt bong trơn láng) và cũ (bề mặt gồ ghề, tổn thương tế bào thụ cảm) là rất quan trọng trong thực hành lâm sàng.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ ca bệnh cơ bản95%
Tỷ lệ ca bệnh nâng cao5%
Góc bong biểu mô sắc tố (PED)lớn hơn 45 độ
Góc bong võng mạc thần kinhnhỏ hơn 45 độ
Bình luận: Tác giả nhấn mạnh việc sử dụng các dấu hiệu hình thái học như góc bong và bề mặt của lớp bong để phân biệt các loại bong võng mạc. Một điểm cần lưu ý là việc sử dụng góc 45 độ chỉ mang tính chất gợi ý, không phải là quy tắc tuyệt đối trong chẩn đoán phân biệt.

Bệnh lý võng mạc đái tháo đường và OCT Angiography

Bệnh lý võng mạc đái tháo đường (Diabetic Retinopathy) là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến các thay đổi mạch máu võng mạc. Cơ chế bệnh sinh bắt đầu từ tổn thương các tế bào chu bào (pericytes) do nồng độ đường huyết cao, dẫn đến mất hỗ trợ cho tế bào nội mô, gây rò rỉ dịch (phù hoàng điểm) và xuất tiết lipid (hard exudates). Khi các mao mạch bị tắc nghẽn, thiếu máu cục bộ (ischemia) kích thích giải phóng VEGF, dẫn đến hình thành tân mạch (neovascularization). OCT Angiography (OCTA) đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá vùng vô mạch hoàng điểm (FAZ), phát hiện các vi phình mạch (microaneurysms) và các vùng mao mạch bị tắc nghẽn (capillary drop-out) mà OCT thông thường không thể hiện rõ.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ bệnh nhân đái tháo đường trong thực hành OCTtài liệu không nêu
Kích thước FAZ bình thườngkhoảng 300 micron
Tỷ lệ vi phình mạch tại lớp nhân trong70-80%
Bình luận: Việc sử dụng OCTA để đánh giá FAZ và mật độ mao mạch là một bước tiến lớn. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng OCTA không thể thay thế hoàn toàn chụp mạch huỳnh quang (Fluorescein Angiography) trong việc đánh giá mức độ rò rỉ (leakage) của các mạch máu bất thường.
  • Luôn kiểm tra kỹ các lớp võng mạc trên OCT trước khi đưa ra chẩn đoán tách lớp.
  • Sử dụng OCTA để đánh giá sớm các thay đổi vi mạch ở bệnh nhân đái tháo đường.
  • Kết hợp đánh giá hình thái trên OCT với bối cảnh lâm sàng để phân biệt phù hoàng điểm dạng nang (cystoid edema) và retinoschisis.
  • Chú ý dấu hiệu "Cotton wool spot" trên OCT như một chỉ dấu của thiếu máu cục bộ võng mạc.
  • Đánh giá kỹ các vùng mao mạch bị tắc nghẽn (capillary drop-out) trên bản đồ mật độ mao mạch của OCTA.

Tài liệu tham khảo:

Ahmed Selim, 2025, OCT from A to Z part 2, Strabismus from A to Z, Video ID: k25K9kpLDSk.

Xem thêm