Bài giảng tại AIOC2026 (n=tài liệu không nêu) về quản lý phẫu thuật viêm giác mạc không nhiễm trùng nhấn mạnh vai trò của phẫu thuật như một phương pháp hỗ trợ điều trị nội khoa thất bại, hoặc trong các tình huống đe dọa thủng/thủng giác mạc. Việc đánh giá độ mỏng giác mạc bằng chụp cắt lớp quang học (OCT) là bắt buộc để xác định tiến triển của bệnh.
Chỉ định và can thiệp bảo tồn
Khi điều trị nội khoa thất bại, đặc biệt trong các trường hợp loét thần kinh (neurotrophic ulcer) có bờ cuộn, phẫu thuật trở nên cần thiết. Một kỹ thuật đơn giản là tiêm Botox vào bờ trên cơ nâng mi để gây sụp mi tạm thời, giúp bảo vệ bề mặt nhãn cầu. Tác dụng này thường xuất hiện trong vòng 1 tuần, do đó không nên tiêm nhắc lại trước thời điểm này để tránh gây sụp mi vĩnh viễn. Tarsorrhaphy (khâu mi) được coi là tiêu chuẩn vàng (gold standard) dù có thể gây mất thẩm mỹ. Đối với bệnh nhân trong đơn vị hồi sức tích cực (ICU) đã đặt nội khí quản, việc sử dụng màng ối (amniotic membrane) kết hợp với khuôn (conformer) giúp bảo vệ bề mặt nhãn cầu và thúc đẩy quá trình biểu mô hóa nhờ các yếu tố tăng trưởng.
Kỹ thuật sử dụng màng ối và ghép kết mạc
Trong các trường hợp bỏng hóa chất gây suy tế bào gốc, việc loại bỏ hoàn toàn mô hạt (granulation tissue) là bước đầu tiên. Sau đó, phẫu thuật viên có thể sử dụng màng ối (ví dụ: Omnigen 2000) dán lên củng mạc, sau đó dán kết mạc lên trên để tạo điều kiện cho biểu mô phát triển. Đối với các trường hợp loét giác mạc ngoại vi (PUK - Peripheral Ulcerative Keratitis), cần loại bỏ kết mạc tại vùng rìa và biểu mô vùng rìa bị tổn thương trước khi đặt màng ối. Việc dán kết mạc cách xa vùng rìa giúp giảm tác động miễn dịch. Đối với các khuyết tật biểu mô không lành, kỹ thuật chọc thủng nhu mô trước (anterior stromal puncture) tạo các lỗ nhỏ giúp tế bào giác mạc (keratocytes) di chuyển và tái tạo màng ối.
Quản lý thủng giác mạc và ghép giác mạc
Khi có thủng giác mạc, nếu lỗ thủng nhỏ có thể dùng keo cyanoacrylate. Với lỗ thủng lớn kèm sa mống mắt, cần hỗ trợ cấu trúc (tectonic support) bằng ghép củng mạc, ghép phiến hoặc ghép giác mạc xuyên. Kỹ thuật "double deep" được sử dụng để tránh keo tiếp xúc trực tiếp với mống mắt bằng cách đặt một đĩa nhựa che mống mắt trước khi dán keo. Trong các trường hợp phức tạp như viêm đa sụn tái phát (relapsing polychondritis), việc phối hợp với chuyên khoa thấp khớp để duy trì ức chế miễn dịch hệ thống là yếu tố quyết định thành công của phẫu thuật.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Methylprednisolone (IV) | 500 mg, liều khởi đầu ngay sau phẫu thuật |
| Steroid hệ thống (duy trì) | 60 mg, liều duy trì post-op |
| Methotrexate | 15 mg/tuần, liều duy trì |
| Độ sâu cắt giác mạc | 200 microns, sử dụng lưỡi dao kim cương |
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026 (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh phẫu thuật chỉ là phương pháp hỗ trợ, không thay thế điều trị nội khoa. Hạn chế của các kỹ thuật này là nguy cơ tăng nhãn áp và thải ghép khi thực hiện các mảnh ghép lớn. Cần lưu ý việc loại bỏ hoàn toàn biểu mô bất thường trước khi dán keo để tránh bong keo.
- Luôn thực hiện OCT để đánh giá độ mỏng giác mạc trước khi quyết định phẫu thuật.
- Phối hợp chặt chẽ với chuyên khoa thấp khớp trong các bệnh lý viêm hệ thống như PUK.
- Sử dụng kỹ thuật "double deep" khi dán keo cho các lỗ thủng có sa mống mắt để tránh độc tính.
- Loại bỏ hoàn toàn mô hạt và biểu mô bất thường để tạo nền tảng cho sự biểu mô hóa.
- Phẫu thuật chỉ là phương pháp hỗ trợ, cần duy trì điều trị nội khoa tích cực sau mổ.
Tài liệu tham khảo:
Dalia Said, 2026, Surgical Management of non infectious keratitis, AIOS Editor Proceedings 3, Video ID: wgllbsIUNKc.