Tại khóa học AIOC 2026 IC508, các chuyên gia đã trình bày những hướng dẫn toàn diện và kinh nghiệm thực tế trong quản lý phù hoàng điểm đái tháo đường (Diabetic Macular Edema - DME). DME là nguyên nhân hàng đầu gây suy giảm thị lực ở bệnh nhân bệnh võng mạc đái tháo đường (Diabetic Retinopathy - DR), với tỷ lệ mắc trong 25 năm là 29% ở bệnh nhân đái tháo đường type 1 và từ 14% đến 26% ở bệnh nhân type 2, phụ thuộc vào việc có sử dụng insulin hay không.
Cơ chế bệnh sinh và các yếu tố nguy cơ
DME được xác định là một tình trạng viêm do thiếu máu cục bộ (eskeemic inflammation). Tình trạng hạ đường huyết mãn tính dẫn đến mất các liên kết chặt chẽ của tế bào nội mô mao mạch võng mạc, gây giải phóng các yếu tố tăng trưởng nội mô mạch máu (VEGF) và các chất trung gian gây viêm như interleukin, TNF-alpha, MCP-1. Các yếu tố này làm tăng tính thấm mạch máu và lưu lượng máu, dẫn đến phù hoàng điểm. Các yếu tố nguy cơ bao gồm thời gian mắc bệnh, kiểm soát đường huyết kém (phản ánh qua nồng độ HbA1c cao) và các bệnh đồng mắc như tăng huyết áp, tăng lipid máu và suy giảm chức năng thận.
Chẩn đoán và đánh giá hình ảnh
Soi đáy mắt bằng đèn khe (slit lamp biomicroscopy) vẫn là tiêu chuẩn vàng để đánh giá lập thể. Chụp ảnh đáy mắt giúp chuẩn hóa tài liệu và cải thiện giao tiếp với bệnh nhân. Phù hoàng điểm có ý nghĩa lâm sàng (Clinically Significant Macular Edema - CSME) được định nghĩa bởi nghiên cứu ETDRS (Early Treatment Diabetic Retinopathy Study) dựa trên các tiêu chí về độ dày võng mạc và xuất tiết cứng trong vòng 500 micron tính từ trung tâm hoàng điểm. Hiện nay, OCT (Optical Coherence Tomography) là công cụ hỗ trợ quan trọng để xác định các thay đổi cấu trúc như sưng võng mạc, phù hoàng điểm dạng nang (Cystoid Macular Edema - CME) và dịch dưới võng mạc.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ mắc DME (25 năm, type 1) | 29% |
| Tỷ lệ mắc DME (25 năm, type 2) | 14-26% |
| Giảm phù hoàng điểm với anti-VEGF (cohort 389 bệnh nhân) | 50% |
| Tỷ lệ bệnh nhân DME có dịch dưới võng mạc | 15-30% |
| Tỷ lệ bệnh nhân không đạt hoàng điểm phẳng sau 3 mũi tiêm | ~50% |
| Tỷ lệ bệnh nhân không đạt hoàng điểm phẳng sau 6 mũi tiêm | 35-40% |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026 IC508; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các tác giả nhấn mạnh việc chuyển dịch từ chẩn đoán dựa trên CSME sang CME nhờ vào độ nhạy cao của OCT. Cần lưu ý rằng việc sử dụng anti-VEGF cần cá thể hóa dựa trên đáp ứng giải phẫu và khả năng tài chính của bệnh nhân.
Quản lý phẫu thuật và can thiệp
Phẫu thuật đục thủy tinh thể ở bệnh nhân đái tháo đường là một thách thức do nguy cơ phù hoàng điểm sau phẫu thuật. Việc kiểm soát hệ thống, bao gồm đường huyết và các bệnh đồng mắc, là bắt buộc trước khi can thiệp. Đối với các trường hợp DME dai dẳng hoặc có thành phần co kéo, phẫu thuật cắt dịch kính (PPV) có thể được chỉ định, tuy nhiên không ghi nhận thêm lợi ích từ việc bóc màng ngăn trong (ILM peeling). Sử dụng thuốc chống viêm steroid (như cấy Ozurdex) được cân nhắc trong các trường hợp DME viêm mãn tính hoặc bệnh nhân giả phẫu (pseudophakic) không đáp ứng với anti-VEGF.
Biomarker trên OCT và vai trò của AI
Các biomarker trên OCT như sự mất tổ chức các lớp võng mạc trong (Disorganization of Retinal Inner Layers - DRIL), các đốm tăng phản xạ (hyperreflective dots) và sự gián đoạn màng ngăn ngoài (ELM) cùng vùng ellipsoid (EZ) là các chỉ số dự báo quan trọng cho thị lực. Trí tuệ nhân tạo (AI) đang hỗ trợ sàng lọc, tuy nhiên các tác giả cảnh báo về kết quả sai lệch và nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thăm khám lâm sàng trực tiếp.
- Ưu tiên kiểm soát đường huyết và các bệnh đồng mắc (huyết áp, lipid máu) trước khi can thiệp nhãn khoa.
- Sử dụng OCT định kỳ (4 tuần sau phẫu thuật đục thủy tinh thể) để phát hiện sớm phù hoàng điểm.
- Cân nhắc chuyển đổi sang steroid (Ozurdex) ở bệnh nhân không đáp ứng với 3-6 tháng điều trị anti-VEGF.
- Thực hiện khám đáy mắt giãn đồng tử đầy đủ để không bỏ sót tổn thương ngoại vi.
- Cá thể hóa phác đồ điều trị dựa trên khả năng tuân thủ và điều kiện kinh tế của bệnh nhân.
Tài liệu tham khảo:
Manisha Nada et al., 2026, Diabetic macular edema Comprehensive guiding pearls in its management, AIOC 2026 IC508, YouTube Channel: aioseditorproceedings, Video ID: w9TcvSs83XM.