Tại hội thảo AIOC2026, Dr. Mihir Mishra đã trình bày về kỹ thuật xử trí rách lệ quản (canalicular laceration) với mục tiêu tối ưu hóa kết quả giải phẫu và chức năng. Rách lệ quản chiếm 16% các trường hợp rách mi mắt và 20% các trường hợp chấn thương nhãn cầu, thường do chấn thương xuyên thấu hoặc chấn thương đụng dập, trong đó vết cắn của chó là nguyên nhân phổ biến ở trẻ em.
Đánh giá và chẩn đoán
Đánh giá ban đầu là bước quan trọng nhất để tránh bỏ sót tổn thương lệ quản trong bối cảnh chấn thương nhãn cầu. Bác sĩ cần xác định tình trạng toàn thân, loại trừ chấn thương sọ não, sau đó thực hiện thăm khám tỉ mỉ để phát hiện dị vật, tổn thương mô sâu, gãy xương hoặc các chấn thương nhãn cầu hở/kín. Khi nghi ngờ rách lệ quản, đặc biệt ở trẻ em, cần thực hiện thăm khám dưới gây mê (examination under anesthesia) để đánh giá chính xác tình trạng vết thương. Việc nhận diện sớm và chuyển tuyến kịp thời đến bác sĩ tạo hình mắt (oculoplastic surgeon) là yếu tố then chốt để đạt kết quả thành công.
Kỹ thuật phẫu thuật và quản lý
Phẫu thuật nên được thực hiện trong vòng 72 giờ sau chấn thương. Quá trình thăm dò vết thương cần được thực hiện dưới độ phóng đại lớn để xác định vị trí rách (gần, xa hoặc lệ quản chung). Các kỹ thuật hỗ trợ bao gồm sử dụng que thăm Bowman (Bowman's lacrimal probe), tiêm chất chỉ thị màu (fluorescein) hoặc bơm hơi vào lệ quản đối diện để quan sát bọt khí. Việc sử dụng chất nhầy đàn hồi (viscoelastic) và thuốc co mạch tại chỗ (topical phenylephrine) giúp cải thiện khả năng quan sát. Tùy thuộc vào vị trí tổn thương, phẫu thuật viên có thể sử dụng stent lệ quản đơn (monocanalicular) hoặc đôi (bicanalicular). Sau khi khâu nối lệ quản bằng chỉ 6-0 Vicryl hoặc 6-0 nylon, stent thường được lưu trong 3 tháng.
Xử trí các trường hợp muộn
Đối với các trường hợp đến muộn (ví dụ sau 15 ngày hoặc đã được khâu nối mi nhưng chưa xử trí lệ quản), việc phẫu thuật trở nên phức tạp hơn do mô sẹo và xơ hóa. Phẫu thuật viên cần làm sạch vết thương, cắt bỏ mô sẹo và kiểm tra độ thông suốt của lệ quản trước khi đặt stent. Trong trường hợp tắc nghẽn hoàn toàn hoặc tắc lệ quản chung, tiên lượng thường kém hơn và có thể cần đến các phẫu thuật như nối lệ quản - mũi (Jones tube). Việc duy trì độ phóng đại và chiếu sáng tốt trong suốt quá trình phẫu thuật là yêu cầu bắt buộc.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ rách lệ quản trong rách mi | 16% |
| Tỷ lệ rách lệ quản trong chấn thương nhãn cầu | 20% |
| Thời gian vàng phẫu thuật | Trong vòng 72 giờ |
| Chỉ khâu lệ quản | 6-0 Vicryl hoặc 6-0 nylon |
| Thời gian lưu stent | 3 tháng (hoặc 6 tuần tùy trường hợp) |
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc sử dụng kính hiển vi phẫu thuật hoặc thiết bị có độ phóng đại để đảm bảo khâu nối chính xác các cấu trúc giải phẫu nhỏ. Hạn chế của các ca đến muộn là sự hình thành mô sẹo, làm giảm đáng kể tỷ lệ thành công chức năng so với phẫu thuật cấp cứu sớm.
- Ưu tiên thăm khám dưới gây mê nếu nghi ngờ rách lệ quản ở trẻ em.
- Luôn kiểm tra lệ quản trong mọi trường hợp rách mi mắt để tránh bỏ sót.
- Sử dụng độ phóng đại (kính hiển vi) là bắt buộc để khâu nối chính xác.
- Chuyển tuyến sớm đến bác sĩ tạo hình mắt nếu không đủ điều kiện xử trí.
- Thời gian lưu stent tối ưu thường là 3 tháng để đảm bảo kết quả chức năng.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Mihir Mishra, 2026, Canalicular laceration Joining the Nexus, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: YCbpl-3CEZ8.