Tại hội thảo AIOC 2026, chủ đề về rối loạn quang học (dysphotopsia) sau phẫu thuật đục thủy tinh thể đã được thảo luận chi tiết, tập trung vào các chiến lược chẩn đoán và xử trí lâm sàng cho bệnh nhân gặp phải hiện tượng chói sáng (glare) và quầng sáng (halo). Rối loạn quang học có thể chia thành dạng dương tính hoặc âm tính, thường liên quan đến thiết kế thấu kính nội nhãn (IOL), chỉ số khúc xạ cao và hiện tượng lệch tâm thấu kính.
Cơ chế và phân loại rối loạn quang học
Rối loạn quang học được mô tả là các vòng sáng bao quanh nguồn sáng, gây khó chịu và ảnh hưởng đến thị lực của bệnh nhân. Hiện tượng này có thể xuất phát từ thiết kế thấu kính có cạnh vuông (square edge lens) hoặc vật liệu có chỉ số khúc xạ cao. Đối với rối loạn quang học âm tính, bệnh nhân thường phàn nàn về vùng tối hình cung ở phía thái dương, gây ra do sự thiếu hụt ánh sáng chiếu tới một phần võng mạc. Các trường hợp này thường cải thiện thông qua quá trình thích nghi thần kinh (neuro-adaptation), trấn an và theo dõi. Nếu tình trạng kéo dài, các can thiệp như chụp bao sau ngược (reverse optic capture), đặt thấu kính chồng (piggyback IOL) hoặc thay đổi thấu kính có thể được cân nhắc.
Vai trò của công tác chuẩn bị trước phẫu thuật
Việc đánh giá kỹ lưỡng trước phẫu thuật đóng vai trò then chốt trong việc giảm thiểu nguy cơ rối loạn quang học. Đặc biệt, cần chú trọng quản lý khô mắt (dry eye) và các bệnh lý bề mặt nhãn cầu trước khi can thiệp. Tác giả khuyến cáo nên bắt đầu điều trị khô mắt tối thiểu 2 tuần, tối ưu là 4 tuần trước phẫu thuật và duy trì sau phẫu thuật cho đến khi bề mặt nhãn cầu ổn định. Việc bảo vệ nội mô (endothelial protection) trong quá trình phẫu thuật cũng là yếu tố quan trọng để đảm bảo chất lượng thị giác và giảm thiểu các rối loạn quang học không mong muốn.
Quản lý quang sai và lựa chọn thấu kính
Quang sai cầu (spherical aberration) là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến chất lượng hình ảnh, với giá trị trung bình ở giác mạc người bình thường là 27 micron. Việc lựa chọn thấu kính phi cầu (aspheric lens) có thể giúp điều chỉnh quang sai cầu. Đối với bệnh nhân có giác mạc dương, thấu kính có độ cầu âm được ưu tiên để điều chỉnh quang sai. Ngoài ra, việc sử dụng các phương pháp hướng dẫn bằng hình ảnh (image-guided methods) giúp giảm thiểu sai lệch vị trí thấu kính toric, từ đó hạn chế các vấn đề về chói và quầng sáng sau phẫu thuật.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Quang sai cầu giác mạc trung bình | 27 micron |
| Thời gian điều trị khô mắt trước phẫu thuật | 2-4 tuần |
| Kích thước quang học thấu kính khuyến cáo | 6 mm |
| Can thiệp cho rối loạn kéo dài | Chụp bao sau ngược, piggyback IOL, thay thấu kính |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quản lý bề mặt nhãn cầu và lựa chọn thấu kính phù hợp để giảm thiểu rối loạn quang học. Một điểm cần lưu ý là việc xoay thấu kính đơn tiêu (monofocal) để giải quyết quang sai do xơ hóa bao sau là một kỹ thuật cần thận trọng, cần đánh giá kỹ nguyên nhân gây quang sai trước khi can thiệp cơ học.
- Điều trị khô mắt triệt để trước phẫu thuật ít nhất 2-4 tuần.
- Sử dụng thấu kính phi cầu để tối ưu hóa quang sai cầu.
- Đánh giá kỹ vị trí thấu kính và tình trạng xơ hóa bao sau khi bệnh nhân phàn nàn về rối loạn quang học.
- Thực hiện tư vấn kỹ lưỡng về quá trình thích nghi thần kinh cho bệnh nhân sau phẫu thuật.
Tài liệu tham khảo:
Rajiv Choudhary, 2026, Dysphotopsia Drama, AIOC 2026 IC42, Video ID: XNyYDwSReUI.