Trong chương trình AIOC2026 IC245, Dr. Awaneesh Upadhyay đã trình bày về các thách thức lâm sàng khi xử trí bệnh nhân võng mạc đái tháo đường tăng sinh (Proliferative Diabetic Retinopathy - PDR) có tân mạch phẳng và tăng sinh xơ mạch. Các bệnh nhân này thường trẻ tuổi, có mức đường huyết không kiểm soát và đối mặt với nguy cơ cao khi phẫu thuật do màng hyaloid bám dính chặt, gây khó khăn trong việc xác định mặt phẳng phẫu thuật.
Chiến lược điều trị và vai trò của Laser
Việc đánh giá vai trò của laser là ưu tiên hàng đầu. Nếu bệnh nhân có tầm nhìn tốt, bác sĩ nên thực hiện laser để giảm mức độ bệnh võng mạc đái tháo đường và hỗ trợ gây bong dịch kính sau (Posterior Vitreous Detachment - PVD) ngoại vi, tạo điều kiện thuận lợi cho việc bóc tách màng trong phẫu thuật sau đó. Đối với bệnh nhân chưa được điều trị, không nên vội vàng phẫu thuật ngay. Thay vào đó, cần thực hiện laser rộng rãi nhất có thể, sau đó chờ đợi từ 1 đến 2 tuần trước khi tiêm thuốc kháng VEGF (anti-VEGF) và tiến hành phẫu thuật. Quy trình này giúp làm sạch xuất huyết dịch kính, giảm nguy cơ tổn thương đĩa thị hoặc mạch máu, từ đó cải thiện kết quả phẫu thuật.
Vai trò của Anti-VEGF và thời điểm phẫu thuật
Sử dụng anti-VEGF trước phẫu thuật cắt dịch kính (vitrectomy) giúp giảm mức độ nghiêm trọng của bệnh, rút ngắn thời gian phẫu thuật và giảm số lượng vết rách võng mạc. Việc tiêm anti-VEGF làm giảm các đầu màng xơ mạch, giúp việc bóc tách và phân tách màng trở nên dễ dàng hơn, từ đó ngăn ngừa nhu cầu phẫu thuật lại. Thời điểm lý tưởng để phẫu thuật sau khi tiêm anti-VEGF là từ 3 đến 5 ngày. Nếu không điều trị trước bằng anti-VEGF, bệnh nhân có nguy cơ cao bị bong võng mạc do co kéo (Tractional Retinal Detachment - TRD), hội chứng co kéo (crunch syndrome), tăng xuất huyết sau mổ và có thể cần tamponade bằng dầu silicone vĩnh viễn.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Thời gian phẫu thuật lý tưởng sau tiêm anti-VEGF | 3 đến 5 ngày |
| Khoảng cách laser an toàn từ đầu màng xơ mạch | ít nhất 1 đường kính đĩa thị |
| Thời gian chờ đợi hiệu quả của laser | khoảng 2 tuần |
| Tỷ lệ bệnh nhân có bảo hiểm (trong báo cáo) | khoảng 70% |
Bình luận: Tác giả nhấn mạnh sự thay đổi trong thực hành lâm sàng theo hướng thận trọng hơn đối với các trường hợp PDR phức tạp. Một điểm quan trọng cần lưu ý là sự khác biệt giữa co kéo do diễn tiến tự nhiên của bệnh và co kéo cấp tính sau tiêm anti-VEGF. Việc tiêm anti-VEGF có thể gây co rút cấp tính các màng xơ mạch quanh cực sau, dẫn đến bong võng mạc, do đó cần đánh giá kỹ lưỡng trước khi chỉ định. Hạn chế của báo cáo này là dựa trên kinh nghiệm cá nhân và quan sát lâm sàng, thiếu các dữ liệu định lượng từ thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng.
- Ưu tiên thực hiện laser PRP (Pan-Retinal Photocoagulation) trước phẫu thuật nếu tầm nhìn cho phép để hỗ trợ PVD và giảm tân mạch.
- Sử dụng anti-VEGF trước phẫu thuật 3-5 ngày để giảm độ xơ mạch, giúp bóc tách màng dễ dàng hơn.
- Tránh phẫu thuật vội vàng ở bệnh nhân có đường huyết cao và màng xơ mạch phẳng để giảm nguy cơ hội chứng co kéo.
- Cân nhắc kỹ thuật cắt dịch kính bimanual (bimanual vitrectomy) để giảm chấn thương võng mạc khi bóc tách màng.
- Thực hiện laser cách xa các đầu màng xơ mạch ít nhất 1 đường kính đĩa thị để tránh gây co kéo cấp tính.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Awaneesh Upadhyay, 2026, Flat Neovasculazitions and Proliferations in Proliferative Di.., AIOC2026 IC245, Video ID: wss8my6ySv0.