Quản lý lâm sàng co kéo dịch kính hoàng điểm (VMT) và màng trước võng mạc (ERM)

Bs Ngô Hữu Thế
13.10.26
Last Updated

Trong bài giảng AIOC2026 IC272, Dr. Lalit Verma đã trình bày kinh nghiệm lâm sàng về quản lý các bệnh lý giao diện dịch kính võng mạc (interface pathologies) bao gồm co kéo dịch kính hoàng điểm (VMT) và màng trước võng mạc (ERM). Các bệnh lý này có tiến triển chậm, thường biểu hiện bằng triệu chứng nhìn hình biến dạng (metamorphopsia) và đòi hỏi sự cân nhắc kỹ lưỡng trước khi can thiệp phẫu thuật.

Đặc điểm lâm sàng và chỉ định can thiệp VMT

VMT là tình trạng có yếu tố co kéo gây biến dạng võng mạc, khác với dính dịch kính hoàng điểm (VMA) vốn không cần điều trị do không có lực kéo. Không phải mọi bệnh nhân VMT đều cần can thiệp; chỉ định phẫu thuật được đặt ra khi bệnh nhân có triệu chứng metamorphopsia đáng kể hoặc không thể dung nạp được. Bệnh thường tiến triển chậm, triệu chứng phát triển từ từ và thường có sự không tương xứng giữa hình ảnh trên chụp cắt lớp võng mạc (OCT) và than phiền của bệnh nhân. Trong một số trường hợp, bệnh nhân có thể bị mất thị lực cấp tính do bong võng mạc cảm giác. Các phân loại như hình chữ V, chữ J, khu trú hoặc lan tỏa chủ yếu có ý nghĩa học thuật để lập kế hoạch phẫu thuật.

Chiến lược phẫu thuật và kỹ thuật hỗ trợ

Đối với VMT, mục tiêu cơ bản là tách dịch kính khỏi võng mạc. Trong phẫu thuật, việc sử dụng thuốc nhuộm giúp làm rõ cấu trúc dịch kính hơn so với quan sát bằng mắt thường. Khi thực hiện phẫu thuật, phẫu thuật viên cần tăng dần lực hút từ 200 lên 300-400 mmHg, đồng thời quan sát kỹ vùng gai thị và hoàng điểm để đảm bảo tách hoàn toàn, tránh chỉ tập trung vào vùng hoàng điểm. Việc tạo hình vòng nhẫn (signature ring) tại vùng gai thị thường đánh dấu kết thúc phẫu thuật. Đối với các trường hợp VMT khó, cần thận trọng để tránh gây lỗ hoàng điểm do thầy thuốc (iatrogenic macular hole), khuyến cáo nên thực hiện kỹ thuật tách dịch kính kiểu tiết kiệm (foveal sparing PVD) hoặc chỉ để lại một phần chân bám nhỏ thay vì cố gắng kéo toàn bộ.

Quản lý màng trước võng mạc (ERM)

ERM thường dễ phân biệt với hyaloid do tính chất tế bào cao hơn, tạo tín hiệu mạnh hơn trên OCT (tín hiệu màu đỏ). Tương tự VMT, không phải tất cả bệnh nhân ERM đều cần phẫu thuật ngay lập tức. Đối với ERM, việc nhuộm màng bằng Trypan blue được ưu tiên hơn Brilliant Blue G (BBG) vì BBG có thể gây nhuộm âm tính do màng nằm trên võng mạc trong khi màng ngăn trong (ILM) nằm dưới ERM. Trong các trường hợp ERM thứ phát hoặc tái phát, đặc biệt ở mắt cận thị nặng, màng thường không bám quá chặt vào võng mạc và có thể được bóc tách ngay cả khi đang có dầu silicon. Kỹ thuật bóc tách cần sự kiên trì, sử dụng dụng cụ bent pick để xác định mép màng và bóc tách nhẹ nhàng.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ thành công enzym vitrolysis30%
Tỷ lệ thành công phẫu thuật MIVS90-95%
Tỷ lệ thành công nhóm Oiplasmine (nghiên cứu đối chứng)50%
Lực hút phẫu thuật (mmHg)200-400
Bình luận: Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo tồn cấu trúc võng mạc bằng cách tránh can thiệp quá mức (over-peeling). Hạn chế của tài liệu là không cung cấp cỡ mẫu cụ thể cho các quan sát lâm sàng, do đó các con số về tỷ lệ thành công cần được hiểu là kinh nghiệm của phẫu thuật viên thay vì kết quả từ một thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn.
  • Không vội vàng chỉ định phẫu thuật nếu triệu chứng metamorphopsia ở mức độ dung nạp được.
  • Sử dụng Trypan blue để nhuộm ERM thay vì BBG để tránh hiện tượng nhuộm âm tính.
  • Trong phẫu thuật VMT, cần thận trọng khi bóc tách vùng hoàng điểm để tránh gây lỗ hoàng điểm do thầy thuốc.
  • Không cần thiết phải bóc ILM trong mọi trường hợp ERM, mặc dù nên cố gắng thực hiện nếu có thể.
  • Luôn quan sát kỹ vùng gai thị để đảm bảo tách dịch kính hoàn toàn, không chỉ tập trung vào vùng hoàng điểm.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Lalit Verma, 2026, Vitreo macular Traction and Erm case Based Discussion on Complications, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: i-qEfv5qlA4.

Xem thêm