Quản lý đục thủy tinh thể cực sau: Chiến lược phẫu thuật và phòng ngừa biến chứng

Bs Ngô Hữu Thế
29.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC2026 (IC526), Dr. Ragini Hasmukhray Parekh đã trình bày các chiến lược lâm sàng quan trọng trong việc quản lý đục thủy tinh thể cực sau (Posterior Polar Cataract - PPC). Đây là một dạng đục thủy tinh thể phức tạp, đòi hỏi phẫu thuật viên phải có sự chuẩn bị kỹ lưỡng về tâm lý và kỹ thuật để đối phó với nguy cơ rách bao sau (Posterior Capsule Rupture - PCR) cao.

Thách thức trong phẫu thuật đục thủy tinh thể cực sau

Đục thủy tinh thể cực sau thường đi kèm với các khiếm khuyết bao sau có sẵn, khiến việc thực hiện phẫu thuật phacoemulsification trở nên khó khăn. Một sai lầm phổ biến là thực hiện hydrodissection quá mức, dẫn đến tăng áp lực trong túi bao và làm vỡ bao tại vị trí yếu nhất. Tác giả nhấn mạnh hiện tượng "hiệu ứng đĩa" (saucer effect) khi phẫu thuật viên cố gắng thực hiện kỹ thuật stop and chop trên nhân quá mềm, dẫn đến nguy cơ làm tổn thương bao sau. Thay vào đó, việc sử dụng hydrodelineation cẩn thận và tránh hydrodissection là chiến lược ưu tiên để bảo vệ cấu trúc bao.

Vai trò của chẩn đoán hình ảnh và chuẩn bị trước mổ

Việc thăm khám bằng đèn khe (slit lamp) bởi chính phẫu thuật viên là bắt buộc. Đối với các trường hợp đục thủy tinh thể dày đặc hoặc nghi ngờ có khiếm khuyết bao, việc sử dụng siêu âm sinh hiển vi (UBM) hoặc chụp cắt lớp bán phần trước (AS-OCT) là cực kỳ quan trọng. AS-OCT cung cấp hình ảnh rõ nét về mối quan hệ giữa mảng đục và bao sau, giúp phẫu thuật viên đánh giá mức độ nguy cơ trước khi can thiệp. Tác giả khuyến cáo coi AS-OCT là một phần thiết yếu trong trang thiết bị phòng mổ, tương tự như kính hiển vi hay máy phaco.

Xử trí biến chứng và kỹ thuật phẫu thuật an toàn

Khi xảy ra rách bao sau, điều quan trọng nhất là giữ bình tĩnh và tránh kéo căng dịch kính. Việc sử dụng chất duy trì tiền phòng (AC maintainer) giúp ổn định tiền phòng trong quá trình lấy nhân còn sót lại. Nếu nhân quá mềm, kỹ thuật hút (aspiration) thay vì phacoemulsification được ưu tiên để tránh lãng phí năng lượng siêu âm gây tổn thương nội mô giác mạc. Sau khi lấy hết vỏ, việc thực hiện cắt dịch kính trước (anterior vitrectomy) đúng cách và sử dụng triamcinolone để nhuộm và phát hiện dịch kính là bước thiết yếu trước khi đặt thủy tinh thể nhân tạo (IOL).

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Nguy cơ rách bao sau (PCR)Rất cao
Kỹ thuật ưu tiên cho nhân mềmHút (aspiration)
Công cụ hỗ trợ chẩn đoánAS-OCT, UBM
Xử trí khi rách baoCắt dịch kính trước (anterior vitrectomy)
Chất nhuộm dịch kínhTriamcinolone
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026 (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các khuyến cáo của tác giả về việc tránh hydrodissection và ưu tiên hút nhân mềm là kinh nghiệm lâm sàng giá trị, đặc biệt trong các ca có nguy cơ cao. Việc sử dụng AS-OCT để đánh giá bao sau là một xu hướng tích cực, tuy nhiên cần lưu ý chi phí và khả năng tiếp cận tại các cơ sở y tế tuyến dưới.
  • Luôn thực hiện khám đèn khe kỹ lưỡng bởi phẫu thuật viên chính trước khi mổ.
  • Tránh hydrodissection trong các ca nghi ngờ đục thủy tinh thể cực sau để ngăn ngừa vỡ bao.
  • Sử dụng AS-OCT để đánh giá tình trạng bao sau nếu có điều kiện.
  • Luôn chuẩn bị sẵn sàng bộ dụng cụ cắt dịch kính (vitrectomy setup) trong phòng mổ.
  • Ưu tiên kỹ thuật hút nhân mềm thay vì sử dụng năng lượng siêu âm quá mức.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Ragini Hasmukhray Parekh, 2026, AIOC2026 IC526 Polar Cataract What Not to Do, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: 5bTsp6Za9zU.

Xem thêm