Tại hội thảo AIOC2026, Dr. Rashmi Krishnamurthy đã trình bày về các chiến lược quản lý và phòng ngừa glaucoma (tăng nhãn áp) sau phẫu thuật dịch kính võng mạc (VR surgeries). Việc hiểu rõ cơ chế bệnh sinh ở giai đoạn sớm (trong vòng 1-2 tuần) và giai đoạn muộn là yếu tố then chốt để can thiệp kịp thời.
Glaucoma sau phẫu thuật đai củng mạc
Tỷ lệ mắc glaucoma sau phẫu thuật đai củng mạc (scleral buckle) dao động từ 1-4%. Các yếu tố nguy cơ bao gồm sử dụng đai vòng (encircling band), cận thị nặng và bong hắc mạc hậu phẫu. Bệnh có thể biểu hiện dưới dạng đóng góc do sung huyết hắc mạc, xoay ngược thể mi hoặc bong thể mi nhẹ; hoặc glaucoma góc mở do giảm tưới máu hắc mạc và giảm tưới máu đầu thần kinh thị giác. Điều trị bảo tồn thường bao gồm sử dụng steroid và thuốc liệt điều tiết (cycloplegics) để giảm phù thể mi. Thuốc co đồng tử (pilocarpine) thường được tránh vì làm sâu thêm tiền phòng và đẩy cơ hoành mống mắt-thể thủy tinh ra trước. Cắt mống mắt ngoại vi (PI) có thể được chỉ định nếu có cơ chế nghẽn đồng tử. Nếu nhãn áp không kiểm soát bằng điều trị nội khoa tối đa, có thể cân nhắc nới lỏng đai củng mạc hoặc phẫu thuật, tuy nhiên phẫu thuật cắt bè (trabeculectomy) thường có nguy cơ sẹo kết mạc cao và dễ dẫn đến hạ nhãn áp.
Glaucoma sau phẫu thuật cắt dịch kính
Tỷ lệ glaucoma sau phẫu thuật cắt dịch kính (PPV) không biến chứng là 15-20%, và tỷ lệ này tăng lên nếu thủy tinh thể đã được lấy bỏ do tổn thương oxy hóa. Sự gia tăng các gốc tự do oxy hóa sau khi lấy bỏ thủy tinh thể gây tổn thương hệ thống lưới bè. Quản lý bao gồm sử dụng thuốc hạ nhãn áp và steroid. Cần cố gắng bảo tồn thủy tinh thể nếu không có đục thủy tinh thể đáng kể. Phẫu thuật cắt bè có tỷ lệ thành công 55% sau 1 năm và 43% sau 3 năm, do đó ưu tiên sử dụng các thiết bị dẫn lưu (glaucoma drainage devices) để tránh viêm và các biến chứng liên quan.
Glaucoma sau tiêm dầu silicon
Tỷ lệ glaucoma sau tiêm dầu silicon là 2,2% tại thời điểm 6 tháng và tăng lên 56% tại thời điểm 8 tháng. Các yếu tố nguy cơ bao gồm tiền sử glaucoma, đái tháo đường và nhãn áp cao trong ngày đầu hậu phẫu. Dầu silicon trong tiền phòng có thể gây nghẽn đồng tử và hạ nhãn áp ngược (inverse hypopyon). Điều trị bao gồm thực hiện PI (có thể cần YAG laser) hoặc loại bỏ một phần dầu silicon để tái tạo tiền phòng. Đối với glaucoma muộn, nếu việc loại bỏ dầu silicon (SOR) không kiểm soát được nhãn áp, lựa chọn đầu tiên là thiết bị dẫn lưu. Nếu không thể thực hiện SOR, có thể cân nhắc phẫu thuật đông lạnh thể mi (TSCPC) giới hạn ở 1-2 góc phần tư để tránh nguy cơ teo nhãn cầu.
Glaucoma liên quan đến khí nội nhãn
Tăng nhãn áp do khí nội nhãn (intravitreal gas) thường do sự giãn nở quá mức của khí, nghẽn đồng tử hoặc dịch chuyển ra trước của cơ hoành mống mắt-thể thủy tinh. Tình trạng này thường tự thoái triển với thuốc hạ nhãn áp tại chỗ và ngưng steroid nếu nghi ngờ glaucoma do steroid. Nếu nhãn áp cao kéo dài do tổn thương lưới bè, có thể cần can thiệp bằng thiết bị dẫn lưu.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ glaucoma sau đai củng mạc | 1-4% |
| Tỷ lệ glaucoma sau PPV | 15-20% |
| Tỷ lệ thành công cắt bè sau PPV (1 năm) | 55% |
| Tỷ lệ thành công cắt bè sau PPV (3 năm) | 43% |
| Tỷ lệ glaucoma sau tiêm dầu silicon (6 tháng) | 2,2% |
| Tỷ lệ glaucoma sau tiêm dầu silicon (8 tháng) | 56% |
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc theo dõi suốt đời và cá thể hóa điều trị dựa trên cơ chế bệnh sinh (nghẽn đồng tử, viêm, hay tổn thương lưới bè). Hạn chế của báo cáo là dữ liệu về các nghiên cứu cụ thể còn hạn chế, chủ yếu dựa trên kinh nghiệm lâm sàng của diễn giả.
- Ưu tiên bảo tồn thủy tinh thể trong phẫu thuật dịch kính để giảm nguy cơ glaucoma.
- Tránh sử dụng pilocarpine trong glaucoma sau đai củng mạc vì nguy cơ làm sâu thêm tiền phòng.
- Cân nhắc sử dụng thiết bị dẫn lưu thay vì cắt bè trong các trường hợp sau phẫu thuật dịch kính do nguy cơ sẹo kết mạc cao.
- Thực hiện PI hoặc loại bỏ dầu silicon sớm nếu có dấu hiệu nghẽn đồng tử do dầu.
- Theo dõi nhãn áp chặt chẽ và suốt đời đối với bệnh nhân sau phẫu thuật dịch kính võng mạc.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Rashmi Krishnamurthy, 2026, Glaucoma After VR Surgeries Management And Prevention, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: fpdjvQceKhc.