Quy trình thăm khám mắt cơ bản trên lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
20.10.26
Last Updated

Bài giảng về cách khám mắt cơ bản từ kênh COLORFUL PRISM (2024) hướng dẫn trình tự thăm khám thực thể và khai thác triệu chứng cơ năng cho sinh viên y khoa. Điểm khác biệt cốt lõi của nhãn khoa so với các chuyên khoa khác là yêu cầu khám cả hai mắt (kể cả mắt không tổn thương) và tuân thủ một trình tự mô tả cố định từ ngoài vào trong, thay vì ưu tiên khám cơ quan bị bệnh trước.

Khai thác bệnh sử và triệu chứng cơ năng

Bệnh sử bao gồm lý do vào viện và các triệu chứng cơ năng (symptoms) mà bệnh nhân tự cảm nhận. Các triệu chứng cơ năng thường gặp bao gồm đau nhức, nhìn mờ, đỏ mắt, chảy nước mắt, cộm, ngứa và sợ ánh sáng. Lý do vào viện là triệu chứng chính khiến bệnh nhân quyết định đi khám, ví dụ như nhìn mờ, trong khi các triệu chứng khác như cộm hay chảy nước mắt có thể chỉ là triệu chứng đi kèm. Việc lựa chọn triệu chứng chính để đưa vào bệnh án là bước quan trọng để định hướng chẩn đoán.

Thăm khám thực thể theo trình tự

Thăm khám thực thể (physical examination) phải được thực hiện trên cả hai mắt theo trình tự từ ngoài vào trong. Các bộ phận cần khám lần lượt là: mi mắt, kết mạc, giác mạc, tiền phòng, mống mắt, đồng tử và thể thủy tinh. Việc mô tả phải tuân thủ trình tự này bất kể cơ quan nào bị bệnh.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Trình tự khám7 bộ phận (mi mắt, kết mạc, giác mạc, tiền phòng, mống mắt, đồng tử, thể thủy tinh)
Độ che phủ mi trên bình thường1 đến 2 mm giác mạc
Độ sâu tiền phòng bình thường2,5 đến 3 mm
Kích thước đồng tử bình thường2 đến 3 mm
Đồng tử codưới 2 mm
Đồng tử giãntrên 3 mm

Tổn thương mi mắt và kết mạc

Mi mắt bình thường có mi dưới cố định và mi trên di động, che phủ 1-2 mm giác mạc. Các bất thường bao gồm sụp mi (mi trên che quá nửa giác mạc), hở mi (không nhắm kín mắt, gặp trong liệt dây thần kinh số 3 hoặc số 7), sưng nề, chắp lẹo, khối u, lông quặm và lông siêu (lông mi mọc quặp vào trong). Kết mạc bình thường trong suốt. Các tổn thương kết mạc gồm cương tụ (tỏa lan, rìa, hoặc hỗn hợp), giả mạc (phản ứng quá mẫn, cần bóc tách), khối u và mộng thịt (tăng sinh tổ chức xơ từ góc trong hoặc góc ngoài tiến vào giác mạc).

Tổn thương giác mạc và tiền phòng

Giác mạc bình thường trong suốt. Các tổn thương giác mạc bao gồm viêm loét (bắt màu khi nhuộm), sẹo giác mạc (di chứng viêm loét), tân mạch (mạch máu từ kết mạc bò vào giác mạc), dị vật và tủa nội mô. Tiền phòng bình thường trong suốt, độ sâu 2,5-3 mm. Bất thường tiền phòng bao gồm tanh đan tiền phòng (tế bào viêm lơ lửng), mủ tiền phòng (màu trắng), máu tiền phòng (màu đỏ), và thay đổi độ sâu (tiền phòng nông dưới 2,5 mm hoặc sâu trên 3 mm).

Khám mống mắt, đồng tử và thể thủy tinh

Mống mắt bình thường có màu nâu (người châu Á) hoặc xanh (người châu Âu), có tổ chức xốp. Bất thường gồm tân mạch mống mắt (gặp trong tiểu đường) và rách mống mắt (đứt chân mống mắt do chấn thương). Đồng tử bình thường hình tròn, kích thước 2-3 mm, có phản xạ ánh sáng. Bất thường gồm đồng tử co, giãn, mất phản xạ hoặc dính méo mó. Thể thủy tinh bình thường trong suốt, bất thường là đục thể thủy tinh (đục thủy tinh thể).

Bình luận: Thông tin theo COLORFUL PRISM, 2024; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Bài giảng cung cấp khung tư duy cơ bản cho sinh viên. Cần lưu ý rằng việc đánh giá độ sâu tiền phòng bằng mắt thường chỉ mang tính ước lượng; trong thực hành lâm sàng, các phương pháp đo đạc chính xác hơn như siêu âm hoặc OCT (Optical Coherence Tomography) thường được ưu tiên.
  • Luôn khám cả hai mắt để so sánh.
  • Tuân thủ trình tự khám từ ngoài vào trong.
  • Mô tả chi tiết các tổn thương thay vì chỉ ghi "bình thường".
  • Kiểm tra phản xạ đồng tử để đánh giá chức năng thần kinh.
  • Phân biệt rõ các loại cương tụ để định hướng bệnh lý.

Tài liệu tham khảo:

COLORFUL PRISM, 2024, CÁC BƯỚC KHÁM MẮT CƠ BẢN, YouTube, Video ID: hNTL6IuFBLs.

Xem thêm