Chương trình Kera Grand Rounds Season-2 Session-4 (2023) đã thảo luận về các biểu hiện lâm sàng đa dạng của Herpes Simplex Virus (HSV) keratitis, một thực thể thường bị chẩn đoán nhầm hoặc điều trị không hợp lý trong thực hành lâm sàng. Việc nhận diện đúng các dạng bệnh cảnh, bao gồm cả các trường hợp đồng nhiễm, là yếu tố then chốt để bảo vệ thị lực bệnh nhân.
Cơ chế bệnh sinh
HSV keratitis là bệnh lý do virus tồn tại tiềm ẩn trong hạch thần kinh, tái hoạt động gây tổn thương biểu mô hoặc nhu mô giác mạc. Các tổn thương nhu mô thường là phản ứng miễn dịch đối với kháng nguyên virus. Trong các trường hợp đồng nhiễm (ví dụ: HSV và nấm), sự suy giảm miễn dịch tại chỗ do virus hoặc do sử dụng steroid không kiểm soát có thể tạo điều kiện cho các tác nhân cơ hội phát triển, gây ra các bệnh cảnh lâm sàng phức tạp và khó chẩn đoán.
Dữ liệu lâm sàng
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Loại tài liệu | Thảo luận ca lâm sàng (6 ca) |
| Phương pháp chẩn đoán | RT-PCR (HSV-1 DNA), nuôi cấy nấm |
| Điều trị HSV | Acyclovir/Valacyclovir (liều điều trị và dự phòng), thuốc mỡ kháng virus |
| Đồng nhiễm | HSV và nấm (Verticillium species) |
| Tác dụng phụ thuốc | Tác động của thuốc ức chế JAK (Tofacitinib) lên nguy cơ tái hoạt động virus |
| Theo dõi | Tài liệu không nêu số liệu trung bình |
Bình luận: Đây là tài liệu thảo luận chuyên gia (Grand Rounds), không phải nghiên cứu lâm sàng có đối chứng. Các khuyến cáo về liều lượng và thời gian điều trị dựa trên kinh nghiệm lâm sàng của các diễn giả. Cần lưu ý rằng việc sử dụng steroid trong HSV keratitis đòi hỏi sự thận trọng tối đa, đặc biệt khi chưa loại trừ được đồng nhiễm nấm hoặc vi khuẩn. Việc chẩn đoán phân biệt giữa thải ghép và tái phát virus trên mắt đã ghép giác mạc là một thách thức lớn, đòi hỏi sự hỗ trợ từ xét nghiệm PCR.
Thay đổi thực hành lâm sàng
- Luôn khai thác kỹ tiền sử sử dụng steroid tại chỗ ở mọi bệnh nhân có viêm loét giác mạc, đặc biệt là các ca loét dạng cành cây (dendritic ulcer) hoặc loét ngoại vi.
- Cân nhắc chỉ định RT-PCR (Real-time PCR) trong các trường hợp loét giác mạc không điển hình, nghi ngờ đồng nhiễm hoặc khi đáp ứng điều trị kém.
- Thận trọng khi sử dụng thuốc ức chế JAK (Janus kinase inhibitors) ở bệnh nhân có tiền sử bệnh lý bề mặt nhãn cầu do virus, vì nguy cơ tái hoạt động cao.
- Trong các trường hợp nghi ngờ đồng nhiễm nấm và HSV, ưu tiên điều trị nấm tích cực vì nấm có thể tiến triển nhanh chóng và gây thủng giác mạc.
- Đối với bệnh nhân sau ghép giác mạc, cần phân biệt rõ giữa thải ghép (graft rejection) và tái phát virus dựa trên các dấu hiệu lâm sàng như lắng đọng sắc tố hoặc KPs (keratic precipitates) trên giác mạc chủ.
Tài liệu tham khảo:
Cornea Society, 2023, Kera Grand Rounds Season-2 Session-4: HSVK a Clinical Masquerader, YouTube Video ID: UsJuXfbNyiI.