Tại hội thảo AIOC2026, phiên IC19, Prof. Reema Bansal đã trình bày một ca lâm sàng phức tạp về bệnh lý viêm võng mạc thần kinh bán cấp đơn phương (Diffuse Unilateral Subacute Neuroretinitis - DUSN) ở một bệnh nhân nam 24 tuổi. Bệnh nhân nhập viện với tình trạng giảm thị lực mắt trái trong 5 ngày, thị lực chỉ còn đếm ngón tay sát mặt, trong khi mắt phải hoàn toàn bình thường.
Biểu hiện lâm sàng và chẩn đoán hình ảnh
Khi thăm khám, bệnh nhân có vài tế bào viêm ở tiền phòng và dịch kính mắt trái. Hình ảnh chụp đáy mắt góc rộng cho thấy các tổn thương màu trắng xám, hình thận ở vùng chu biên và trung chu biên phía trên mũi. Mặc dù đã thực hiện chụp ảnh đáy mắt ở nhiều góc độ khác nhau, các bác sĩ không phát hiện được ký sinh trùng (nematode). Chụp tự huỳnh quang (fundus autofluorescence) cho thấy vùng tăng tự huỳnh quang tương ứng với dịch dưới võng mạc, nhưng không có thay đổi đặc hiệu tại vị trí tổn thương. Chụp OCT cho thấy các khuyết tật võng mạc toàn bộ chiều dày từ võng mạc trong ra võng mạc ngoài tương ứng với các tổn thương, trong khi hắc mạc bên dưới bình thường. Chụp mạch huỳnh quang (fluorescein angiography) ghi nhận hiện tượng bắt màu hỗn hợp ở giai đoạn sớm và tăng huỳnh quang mạnh ở giai đoạn muộn, nhưng không có rò rỉ từ tổn thương.
Xử trí và theo dõi diễn tiến
Bệnh nhân được điều trị bằng albendazole 200 mg và prednisolone bắt đầu sau 2 ngày. Các xét nghiệm công thức máu (CBC) và công thức bạch cầu (DLC) không cho thấy tình trạng tăng bạch cầu ái toan (eosinophilia). Các xét nghiệm huyết thanh học cho các loại giun sán phổ biến không khả dụng hoặc âm tính. Sau 1 tuần, các tổn thương lâm sàng có dấu hiệu thoái triển, tuy nhiên đến tuần thứ 3, tình trạng bong võng mạc xuất tiết (exudative retinal detachment) trở nên rõ rệt hơn. Bệnh nhân được chỉ định phẫu thuật cắt dịch kính (pars plana vitrectomy) để điều trị bong võng mạc và lấy mẫu dịch kính, dịch dưới võng mạc để xét nghiệm PCR (toxo, virus, lao, nấm, vi khuẩn) và đo nồng độ cytokine. Kết quả PCR âm tính, flow cytometry dịch kính chỉ ghi nhận IL-6, trong khi IL-10 không phát hiện được. Sau 6 tháng, thị lực bệnh nhân đạt 6/60 do di chứng teo võng mạc.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Cỡ mẫu | 1 bệnh nhân nam, 24 tuổi |
| Thời gian theo dõi | 6 tháng |
| Thị lực cuối cùng | 6/60 |
| Kết quả PCR dịch kính/dịch dưới võng mạc | Âm tính với toxo, virus, lao, nấm, vi khuẩn |
| Nồng độ IL-10 | Không phát hiện được |
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Ca lâm sàng này minh họa thách thức lớn trong việc chẩn đoán xác định DUSN khi không quan sát thấy ký sinh trùng trực tiếp. Việc chẩn đoán dựa vào hình ảnh lâm sàng đặc trưng (tổn thương hình thận, bong võng mạc xuất tiết) và loại trừ các nguyên nhân viêm nhiễm khác. Lưu ý rằng DUSN là bệnh lý hiếm gặp và việc tìm kiếm ký sinh trùng đòi hỏi kỹ năng thăm khám đáy mắt gián tiếp rất cao do ký sinh trùng rất nhạy cảm với ánh sáng.
Đặc điểm bệnh học và thách thức chẩn đoán
DUSN, trước đây được gọi là hội chứng xóa sổ đơn phương (unilateral wipeout syndrome), được Dr. Gass đặt tên vào năm 1978. Bệnh đặc trưng bởi các đợt tái phát của các tổn thương màu trắng xám, ảnh hưởng đến võng mạc ngoài và biểu mô sắc tố võng mạc (RPE), dẫn đến teo võng mạc ngoài và teo thị thần kinh tiến triển. Ký sinh trùng dưới võng mạc (subretinal nematode) có thể di động nhưng không phải lúc nào cũng quan sát được. Các thách thức trong chẩn đoán bao gồm việc ký sinh trùng có thể di chuyển nhanh khi bị chiếu sáng, hoặc bị mất/hư hại trong quá trình phẫu thuật lấy mẫu. Các dấu hiệu như phản xạ màng ngăn trong (ILM) và dấu hiệu đường rãnh (track signs) là những gợi ý quan trọng nhưng không phải lúc nào cũng hiện diện.
- Luôn kiểm tra kỹ đáy mắt gián tiếp để tìm ký sinh trùng di động trước khi can thiệp.
- Cân nhắc sử dụng albendazole và praziquantel kết hợp với steroid trong điều trị DUSN.
- Chụp OCT và tự huỳnh quang là công cụ hỗ trợ quan trọng để đánh giá mức độ tổn thương võng mạc.
- Lấy mẫu dịch kính và dịch dưới võng mạc để xét nghiệm PCR là cần thiết khi chẩn đoán không rõ ràng.
- Cần theo dõi sát tình trạng bong võng mạc xuất tiết vì bệnh có thể tiến triển nặng dù đã dùng steroid.
Tài liệu tham khảo:
Prof. Reema Bansal, 2026, AIOC2026 IC19 Diffuse Unilateral Subacute Neuroretinitis Case Based, aioseditorproceedings, Video ID: Oq4QbUyUpj0.