Thay đổi nhãn áp tư thế và chênh lệch áp lực bản lamina cribrosa ở bệnh nhân Glaucoma

Bs Ngô Hữu Thế
26.10.26
Last Updated

Nghiên cứu tổng quan hệ thống và phân tích gộp (PROSPERO: CRD42024556443) năm 2026 đã đánh giá sự thay đổi nhãn áp (IOP) khi chuyển từ tư thế ngồi sang tư thế nằm ngửa và nằm nghiêng ở 2.385 bệnh nhân (2.842 mắt). Nghiên cứu tập trung vào tương tác giữa nhãn áp và áp lực nội sọ (ICP) để ước tính chênh lệch áp lực bản lamina cribrosa (TLPD), một thông số quan trọng trong bệnh sinh của bệnh lý thần kinh thị giác do glaucoma.

Phương pháp nghiên cứu

Các tác giả đã thực hiện tìm kiếm toàn diện trên Ovid MEDLINE và Embase từ khi bắt đầu đến tháng 7 năm 2024. Tiêu chí lựa chọn bao gồm các nghiên cứu quan sát và can thiệp đo lường IOP hoặc ICP ở ít nhất hai tư thế cơ thể, với dữ liệu định lượng tính bằng mmHg. Các nghiên cứu gây nhiễu giữa tư thế và nhịp sinh học bị loại trừ. Chất lượng phương pháp luận được đánh giá bằng công cụ ROBINS-I cho các nghiên cứu quan sát và RoB 2.0 cho thử nghiệm ngẫu nhiên. Phân tích thống kê sử dụng mô hình hiệu ứng ngẫu nhiên với ước tính khả năng tối đa hạn chế (restricted maximum likelihood estimation).

Kết quả thay đổi nhãn áp theo tư thế

Phân tích gộp cho thấy sự gia tăng đáng kể nhãn áp khi ở tư thế nằm so với tư thế ngồi. Cụ thể, nhãn áp tăng +2,49 mmHg (95% CI, 1,33-3,65) ở mắt khỏe mạnh, +2,89 mmHg (95% CI, 2,27-3,50) ở nhóm glaucoma, và +3,60 mmHg (95% CI, 3,24-3,96) ở nhóm tăng nhãn áp (ocular hypertension). Ở tư thế nằm nghiêng, mắt phụ thuộc (dependent eye - mắt ở thấp hơn) ghi nhận mức tăng nhãn áp cao nhất là +3,92 mmHg (95% CI, 3,08-4,75; p < 0,001). Mắt không phụ thuộc (non-dependent eye) tăng +3,44 mmHg (95% CI, 2,51-4,37; p < 0,001). Tuy nhiên, sự khác biệt giữa hai mắt ở tư thế nằm nghiêng không có ý nghĩa thống kê (p > 0,05).

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cỡ mẫu2.385 bệnh nhân, 2.842 mắt
Tăng IOP (nằm ngửa, mắt khỏe)+2,49 mmHg (95% CI, 1,33-3,65)
Tăng IOP (nằm ngửa, nhóm glaucoma)+2,89 mmHg (95% CI, 2,27-3,50)
Tăng IOP (nằm ngửa, tăng nhãn áp)+3,60 mmHg (95% CI, 3,24-3,96)
Tăng IOP (nằm nghiêng, mắt phụ thuộc)+3,92 mmHg (95% CI, 3,08-4,75)
Tăng IOP (nằm nghiêng, mắt không phụ thuộc)+3,44 mmHg (95% CI, 2,51-4,37)

Áp lực nội sọ và chênh lệch áp lực bản lamina cribrosa

Tổng hợp định tính cho thấy bệnh nhân glaucoma có xu hướng có áp lực nội sọ (ICP) thấp hơn so với nhóm chứng. Các nghiên cứu hồi cứu như của Berdahl et al. (2008) và Tailor et al. (2024) ghi nhận ICP thấp hơn đáng kể ở bệnh nhân glaucoma góc mở nguyên phát (POAG) và glaucoma nhãn áp bình thường (NTG). Điều này dẫn đến TLPD cao hơn ở nhóm bệnh nhân này. Tuy nhiên, các kết quả này dựa trên các phép đo không đồng thời (asynchronous measurements). Một nghiên cứu đo đồng thời ICP và IOP ở tư thế nằm ngửa (Lindén et al., 2018) không tìm thấy sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về TLPD giữa bệnh nhân NTG và nhóm chứng.

Bình luận: Thông tin theo Gandhi et al., 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Hạn chế lớn nhất của các nghiên cứu hiện tại là sự không đồng thời trong đo lường IOP và ICP, dẫn đến việc chỉ có thể suy luận về TLPD thay vì đo lường trực tiếp. Cần thận trọng khi áp dụng giả thuyết "áp lực nội sọ thấp" vào thực hành lâm sàng cho đến khi có các nghiên cứu dọc (longitudinal studies) với dữ liệu đo lường liên tục.
  • Tư thế nằm ngửa và nằm nghiêng làm tăng nhãn áp đáng kể so với tư thế ngồi.
  • Mắt ở vị trí thấp hơn (dependent eye) khi nằm nghiêng có xu hướng tăng nhãn áp cao nhất.
  • Bệnh nhân glaucoma có thể có áp lực nội sọ thấp hơn, làm tăng chênh lệch áp lực bản lamina cribrosa (TLPD).
  • Cần thận trọng với các dữ liệu đo lường không đồng thời giữa IOP và ICP.
  • Các can thiệp như kê cao đầu khi ngủ là hướng nghiên cứu tiềm năng nhưng cần thêm bằng chứng lâm sàng.

Tài liệu tham khảo:

Gandhi S, Zaman M, Balas M, Mathew D, 2026, Postural Intraocular Pressure Changes and the Trans-Lamina Cribrosa Pressure Difference: A Systematic Review and Meta-Analysis, Ophthalmology Glaucoma, DOI: https://doi.org/10.1016/j.ogla.2026.09.011

Xem thêm