Thiết kế và vận hành phòng mổ nhãn khoa lý tưởng: Hướng dẫn thực hành

Bs Ngô Hữu Thế
27.10.26
Last Updated

Bài giảng tại AIOC 2026 của Dr. Haimanti Choudhury về chủ đề phòng mổ nhãn khoa lý tưởng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kiểm soát nhiễm khuẩn và thiết kế hạ tầng để tối ưu hóa kết quả phẫu thuật. Việc tuân thủ các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về môi trường và hành vi nhân viên là yếu tố then chốt để giảm thiểu biến chứng trong và sau phẫu thuật.

Thiết kế và hạ tầng phòng mổ

Phòng mổ (Operation Theater - OT) là trái tim của bệnh viện mắt, đòi hỏi sự phân khu chức năng rõ ràng, tách biệt với khu vực nội trú và phòng khám ngoại trú (OPD). Vị trí lý tưởng nên đặt ở tầng trên, hạn chế lưu lượng người qua lại, tránh xa các nguồn ô nhiễm như khu vực xử lý rác thải hoặc cống rãnh. Hạ tầng vật lý cần tuân thủ các quy định của chính quyền địa phương về an toàn cháy nổ, cấp thoát nước và kiểm soát ô nhiễm. Tường phòng mổ phải là bề mặt không xốp (nonporous), hạn chế tối đa các khớp nối, có đặc tính kháng khuẩn và kháng nấm. Các thiết bị điện cần được lắp đặt âm tường (concealed) để giảm thiểu các gờ, rãnh tích tụ bụi bẩn. Sàn nhà cần sử dụng vật liệu dễ làm sạch như polyvinyl chloride hoặc epoxy. Cửa phòng mổ nên là loại cửa trượt kín khí (hermetically sealed), ưu tiên cơ chế mở không chạm (non-touch technique).

Hệ thống thông gió và kiểm soát môi trường

Hệ thống xử lý không khí (Air Handling Unit - AHU) là tiêu chuẩn vàng để duy trì môi trường vô trùng. Trong trường hợp không có hệ thống trung tâm, có thể sử dụng điều hòa không khí loại split AC, tuy nhiên tuyệt đối không sử dụng quạt hoặc điều hòa cửa sổ. Nhiệt độ phòng mổ cần duy trì trong khoảng 20-24°C, độ ẩm từ 40-60%. Bộ lọc HEPA (High-Efficiency Particulate Air) đóng vai trò quan trọng trong việc loại bỏ 99,9% vi sinh vật có kích thước lớn hơn 0,3 micron thông qua ba cơ chế: va chạm (impaction), chặn (interception) và khuếch tán (diffusion). Không khí sau khi lọc được cung cấp qua hệ thống dòng khí tầng (laminar air flow) để duy trì áp lực dương (positive pressure) khoảng 20% nhằm ngăn chặn sự xâm nhập của không khí ô nhiễm từ bên ngoài.

Phân khu và quy trình vệ sinh

Phòng mổ cần được phân chia thành các khu vực: khu bảo vệ (nơi bệnh nhân chờ và thay đồ), khu sạch (trung gian, bao gồm khu vực tiệt trùng, khu vực gây mê và lưu trữ vật tư vô trùng) và khu vô trùng (nơi thực hiện phẫu thuật và khu vực rửa tay). Khu vực vô trùng được coi là vùng "không khoan nhượng" (zero tolerance) đối với mọi vi phạm quy trình. Quy trình vệ sinh bao gồm làm sạch vật lý trước khi khử khuẩn. Tần suất làm sạch được quy định nghiêm ngặt: trước ca mổ đầu tiên, giữa các ca mổ, làm sạch cuối ngày (terminal cleaning) và làm sạch sâu (deep cleaning) hàng tuần. Việc xông hơi (fumigation) không được khuyến khích do nguy cơ gây ung thư từ formalin; thay vào đó, nên sử dụng phương pháp phun sương (fogging) với chất khử khuẩn. Kỹ thuật lau sàn ướt (wet mopping) và kỹ thuật làm sạch ba xô (three bucket technique) được khuyến cáo để đảm bảo hiệu quả khử khuẩn bề mặt.

Thông số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Hiệu suất lọc HEPA99,9% vi sinh vật > 0,3 micron
Nhiệt độ phòng mổ20-24 độ C
Độ ẩm phòng mổ40-60%
Áp lực dương20%
Tần suất vệ sinh sâuHàng tuần
Vật liệu sàn ưu tiênPolyvinyl chloride, epoxy
Bình luận: Thông tin theo AIOS Editor Proceedings (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc kiểm soát hành vi con người (như sử dụng điện thoại di động, trang phục không đúng quy định) là yếu tố thường bị bỏ qua nhưng có tác động lớn đến tỷ lệ nhiễm khuẩn. Hạn chế của tài liệu là không cung cấp dữ liệu định lượng về tỷ lệ nhiễm khuẩn sau phẫu thuật tại các cơ sở áp dụng các quy trình này.
  • Áp dụng kỹ thuật làm sạch đơn hướng (unidirectional pattern) cho mọi bề mặt để tránh tái nhiễm.
  • Sử dụng kỹ thuật ba xô (three bucket technique) với xô 1 chứa chất khử khuẩn và hai xô sau chứa nước RO hoặc nước đã qua xử lý Aquaguard.
  • Tuyệt đối không sử dụng điện thoại di động hoặc mang đồ ăn vào khu vực phòng mổ.
  • Thay trang phục phẫu thuật ngay khi rời khỏi khu vực vô trùng và đi vệ sinh.
  • Kiểm tra độ sạch của phòng mổ bằng "sandal test" (kiểm tra độ sạch của dép sau ca mổ).

Tài liệu tham khảo:

Dr. Haimanti Choudhury, 2026, Ideal Ophthalmic Operation Theatre, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: VEix7Ef5wWc.

Xem thêm