Chương trình JVRD Author's Forum năm 2025 đã thảo luận về các biểu hiện võng mạc khởi phát ở người trưởng thành liên quan đến hội chứng telomere ngắn (short telomere syndromes), một nhóm bệnh lý hệ thống có thể đe dọa tính mạng. Các chuyên gia từ Wilmer Eye Institute đã trình bày các ca lâm sàng cho thấy bệnh lý võng mạc có thể là dấu hiệu nhận biết sớm, xuất hiện trước các biểu hiện toàn thân như bệnh phổi xơ hóa, bệnh gan, tăng áp tĩnh mạch cửa và suy giảm miễn dịch.
Đặc điểm lâm sàng và hình ảnh võng mạc
Bệnh nhân trong các ca lâm sàng được báo cáo có biểu hiện võng mạc không điển hình, bao gồm các vùng giãn mạch võng mạc (retinal telangiectasia) đa ổ, rò rỉ dịch, lắng đọng lipid và các đốm xuất huyết trước võng mạc. Các tổn thương này ban đầu có thể bị nhầm lẫn với tắc tĩnh mạch nhánh (branch vein occlusion) hoặc các bệnh lý mạch máu võng mạc khác. Tuy nhiên, các đặc điểm này không khu trú tại các điểm phân nhánh tĩnh mạch và không kèm theo tân mạch võng mạc (retinal neovascularization). Theo thời gian, bệnh nhân có thể phát triển phù hoàng điểm và các vùng thiếu máu cục bộ (non-perfusion) tiến triển. Các tác giả đề xuất thuật ngữ "telomere telangiectasia" để mô tả hình thái tổn thương đặc thù này.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Số ca lâm sàng được thảo luận | 2 ca |
| Thời gian theo dõi triệu chứng (ca 2) | 8 năm trước khi chẩn đoán |
| Đặc điểm hình ảnh | Giãn mạch đa ổ, rò rỉ lipid, xuất huyết trước võng mạc |
| Tân mạch võng mạc | Không ghi nhận |
Chẩn đoán và quản lý đa chuyên khoa
Việc chẩn đoán hội chứng telomere ngắn dựa trên đo chiều dài telomere trong máu và xét nghiệm di truyền. Sự phối hợp giữa bác sĩ nhãn khoa và bác sĩ ung bướu/di truyền là rất quan trọng vì các bệnh lý võng mạc có thể là dấu hiệu chỉ điểm cho các tình trạng hệ thống nghiêm trọng. Đối với những bệnh nhân đã được xác định mắc hội chứng telomere ngắn, đặc biệt là nhóm có biểu hiện bệnh nặng, các chuyên gia khuyến cáo nên thực hiện tầm soát võng mạc định kỳ ngay cả khi bệnh nhân chưa có triệu chứng thị giác. Việc phát hiện sớm các thay đổi mạch máu võng mạc không điển hình giúp bác sĩ nhãn khoa theo dõi sát sao và can thiệp kịp thời.
Bình luận: Thông tin theo JVRD Author's Forum, 2025; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nhận diện các bệnh lý mạch máu võng mạc không điển hình (atypical vascular presentations) như một dấu hiệu gợi ý hội chứng di truyền tiềm ẩn. Hạn chế của báo cáo này là cỡ mẫu nhỏ (2 ca), do đó cần các nghiên cứu quy mô lớn hơn để xác định tần suất và phác đồ theo dõi tối ưu.
- Cần nghi ngờ hội chứng telomere ngắn ở bệnh nhân có bệnh lý mạch máu võng mạc không điển hình, không giải thích được bằng các bệnh lý thông thường như FEVR (familial exudative vitreoretinopathy) hoặc bệnh lý võng mạc trẻ sinh non.
- Bác sĩ nhãn khoa nên khai thác tiền sử gia đình về các bệnh lý võng mạc hoặc bệnh lý hệ thống (phổi, gan, máu) ở bệnh nhân trưởng thành có tổn thương mạch máu võng mạc lạ.
- Khuyến khích hội chẩn di truyền học cho các bệnh nhân nghi ngờ mắc hội chứng telomere ngắn để đánh giá nguy cơ toàn thân.
- Theo dõi định kỳ bằng chụp mạch huỳnh quang (fluorescein angiography) và chụp ảnh góc rộng (optos) là cần thiết để phát hiện sớm các vùng thiếu máu cục bộ tiến triển.
Tài liệu tham khảo:
ASRS, 2025, Adult-Onset Presentations of Retinopathy Associated With Short Telomere Syndromes, JVRD Author's Forum, Video ID: rJOwKgpwt2E.