Chiến lược chẩn đoán và theo dõi Glaucoma trong thực hành lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
27.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC2026 IC75 với chủ đề các điểm cốt lõi trong thực hành nhãn khoa, các chuyên gia đã thảo luận về quy trình chẩn đoán và quản lý bệnh nhân Glaucoma. Việc chẩn đoán Glaucoma không nên dựa vào một thiết bị đơn lẻ mà đòi hỏi sự tương quan lâm sàng giữa khám đáy mắt, đo nhãn áp (IOP), thị trường (perimetry), độ dày giác mạc trung tâm (CCT) và chụp cắt lớp quang học (OCT).

Vai trò của OCT và thị trường trong chẩn đoán

OCT là công cụ quan trọng để phát hiện Glaucoma tiền chu vi (pre-perimetric glaucoma). Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo không nên chỉ dựa vào các dấu hiệu cảnh báo màu đỏ trên OCT để chẩn đoán. Cần phải xác định các nguyên nhân khác gây mỏng lớp sợi thần kinh võng mạc (RNFL). Các điểm cốt lõi cần quan sát trên OCT bao gồm RNFL, sau đó là phức hợp tế bào hạch (GCC) và lưới điểm vàng. Việc so sánh kết quả OCT với ảnh chụp đĩa thị lập thể (stereoscopic disc photograph) là bắt buộc để phân biệt giữa tình trạng không lõm đĩa và khuyết RNFL thực sự. Đối với OCT mạch máu (OCTA), hiện tại chỉ mang tính chất nghiên cứu, chưa có giá trị thương mại do thiếu các nghiên cứu xác định ngưỡng tưới máu.

Lựa chọn thiết bị và chiến lược đầu tư

Spectral domain OCT được khuyến nghị sử dụng thay vì Time domain OCT do khả năng thu nhận hình ảnh tốt hơn. Đối với các bác sĩ thực hành đơn lẻ không đủ khả năng đầu tư máy đo thị trường đắt tiền (khoảng 18-20 lakh), có thể cân nhắc đầu tư máy đo thị trường ảo (virtual perimeter) với chi phí khoảng 2,5-3 lakh, vốn đã được xác nhận dữ liệu bởi nhóm Arvind tại Pondicherry. Điều quan trọng nhất là bệnh nhân cần được theo dõi trên cùng một máy để đảm bảo tính nhất quán của các thông số như độ dày tế bào hạch (ganglion cell thickness).

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Thiết bị OCT khuyến nghịSpectral domain OCT
Đầu tư máy đo thị trường ảo2,5 đến 3 lakh
Tần suất OCT (không tiến triển)1 lần mỗi 2 năm
Tần suất thị trường (Glaucoma nhẹ)1 lần mỗi năm
Tần suất thị trường (Glaucoma tiến triển)2 lần mỗi năm
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các chuyên gia nhấn mạnh việc không nên chỉ dựa vào kết quả in sẵn từ máy mà bác sĩ phải tự đánh giá các lát cắt. Hạn chế của tài liệu là không đưa ra bằng chứng cụ thể về độ nhạy/độ đặc hiệu của các thiết bị được nhắc đến.

Quản lý tăng nhãn áp và các yếu tố nguy cơ

Đối với bệnh nhân tăng nhãn áp (ocular hypertension) có đĩa thị bình thường, chiến lược là theo dõi định kỳ trừ khi áp lực nội nhãn đạt mức 28 mmHg trở lên. Cần loại trừ các nguyên nhân thứ phát như hội chứng Posner-Schlossman hoặc các bệnh lý hệ thống. Đặc biệt, cần khai thác kỹ tiền sử sử dụng steroid, bao gồm cả thuốc mỡ bôi da hoặc thuốc xịt mũi (như fluticasone), vì chúng có thể gây tăng nhãn áp. Nếu mọi chỉ số đều bình thường, việc theo dõi mỗi 6 tháng là phù hợp, trừ khi bệnh nhân có tiền sử gia đình mắc Glaucoma hoặc CCT mỏng.

  • Luôn thực hiện khám toàn diện, không chỉ dựa vào kết quả in từ máy OCT hoặc thị trường.
  • Đảm bảo bệnh nhân được theo dõi tiến triển trên cùng một máy đo để tránh sai số dữ liệu.
  • Khai thác kỹ tiền sử sử dụng steroid toàn thân hoặc tại chỗ ở mọi bệnh nhân tăng nhãn áp.
  • Không vội vàng điều trị dựa trên một kết quả thị trường duy nhất; cần ít nhất ba lần đo nhất quán.
  • Cân nhắc sử dụng AS-OCT (Anterior Segment OCT) để hỗ trợ đánh giá góc tiền phòng và vị trí các thiết bị phẫu thuật MIGS.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Chandrima Paul, 2026, AIOC2026 IC75 Take Home Pearls, aioseditorproceedings, Video ID: if615pSQRfQ.

Xem thêm