Nhận diện nhiễu trong OCT và thị trường ở bệnh nhân Glaucoma

Bs Ngô Hữu Thế
27.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC2026, Dr. Chandrima Paul đã trình bày về các nhiễu (artifacts) thường gặp trong chẩn đoán hình ảnh và chức năng ở bệnh nhân Glaucoma. Việc phân biệt giữa bệnh lý thực sự và các sai lệch do kỹ thuật là yếu tố then chốt để tránh chẩn đoán nhầm.

Nhiễu trong đo thị trường (Perimetry)

Thị trường (Visual Field) là một xét nghiệm mang tính chủ quan cao, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa bệnh nhân và kỹ thuật viên. Các nhiễu thường gặp bao gồm: sai sót về khúc xạ, nhập sai ngày tháng năm sinh, đồng tử quá nhỏ (myotic pupils), kiểu hình cloverleaf (cỏ ba lá), white scotoma (ám điểm trắng), low hanging blind spot (điểm mù hạ thấp) và rim bar artifact. Nhiễu khúc xạ xảy ra khi dữ liệu không được cập nhật hoặc đặt sai kính thử, dẫn đến các khiếm khuyết giả. Kiểu hình cloverleaf thường liên quan đến sự mệt mỏi của bệnh nhân với tỷ lệ âm tính giả (false negative) cao, ghi nhận lên tới 53%. Ám điểm trắng xuất hiện do ngưỡng đo (thresholds) không ổn định. Điểm mù hạ thấp thường liên quan đến mất tập trung (fixation losses) hoặc tư thế đầu của bệnh nhân bị nghiêng trong quá trình đo. Rim bar artifact xảy ra khi gọng kính thử đặt quá xa mắt, che khuất tầm nhìn của bệnh nhân.

Nhiễu trong chụp OCT

Chụp cắt lớp võng mạc (Optical Coherence Tomography - OCT) có khả năng phát hiện Glaucoma tiền thị trường (pre-perimetric glaucoma). Tuy nhiên, chất lượng quét phụ thuộc vào bệnh nhân (đục môi trường, đồng tử nhỏ, khô mắt, chớp mắt), người vận hành (độ tập trung, cường độ tín hiệu) và thiết bị (tốc độ thu nhận, cơ sở dữ liệu). Cường độ tín hiệu (signal strength) tối thiểu là 50 được coi là chấp nhận được. Các yếu tố như mạch máu võng mạc có thể gây gián đoạn quá trình quét, dẫn đến kết quả sai lệch. Ngoài ra, việc lớp sợi thần kinh võng mạc (Retinal Nerve Fiber Layer - RNFL) nằm ngoài cửa sổ thu nhận cũng tạo ra các hình ảnh giả về sự mỏng đi của lớp sợi thần kinh.

Red disease và Green disease

Hiện tượng "red disease" thường gặp ở bệnh nhân cận thị (myopia), nơi chiều dài RNFL ngắn hơn bình thường, dễ bị máy chẩn đoán nhầm là khiếm khuyết. Ngược lại, "green disease" xảy ra khi các tổn thương khu trú nhỏ không được phát hiện bởi biểu đồ hình quạt (pie chart) của máy. Clinician cần thận trọng, không chỉ dựa vào biểu đồ màu mà phải xem xét toàn bộ hình ảnh đáy mắt và ảnh chụp không đỏ (red-free fundus image).

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ âm tính giả trong cloverleaf53%
Cường độ tín hiệu OCT tối thiểu50
Cỡ mẫu nghiên cứu dự đoán GCC513 mắt
Thời gian theo dõi trung bình52 tháng
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các nhiễu trong OCT và thị trường là thách thức lớn trong thực hành nhãn khoa. Việc nhận diện các yếu tố gây nhiễu như ptosis (sụp mi), PCO (đục bao sau) hay các masqueraders (bệnh giả Glaucoma) như neurosyphilis, optic disc drusens là bắt buộc để tránh điều trị quá mức.
  • Luôn kiểm tra chất lượng tín hiệu OCT và sự toàn vẹn của hình ảnh quét trước khi đưa ra quyết định lâm sàng.
  • Sử dụng thị trường nền (baseline field) để so sánh và đánh giá sự tiến triển chính xác.
  • Phối hợp chặt chẽ giữa bác sĩ và kỹ thuật viên để đảm bảo tư thế bệnh nhân và sự tập trung trong quá trình đo.
  • Không chỉ dựa vào biểu đồ màu (red/green) mà cần kết hợp đánh giá hình ảnh đáy mắt thực tế.
  • Cân nhắc các bệnh lý giả Glaucoma khi kết quả hình ảnh và chức năng không tương xứng.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Chandrima Paul, 2026, Glaucoma Artifacts in OCT and Visual Field, AIOC2026 IC75, https://www.youtube.com/watch?v=_mILtl5zSTE

Xem thêm