Thoái hóa võng mạc dạng lưới (Lattice Degeneration) xuất hiện ở khoảng 6% đến 8% dân số, tuy nhiên nguy cơ tiến triển thành bong võng mạc (retinal detachment) ở một cá nhân cụ thể trong suốt cuộc đời là dưới 1%. Tài liệu này tổng hợp các bằng chứng lâm sàng về cơ chế bệnh sinh và các chiến lược can thiệp dự phòng, vốn vẫn còn nhiều tranh cãi do thiếu các hướng dẫn đồng thuận (consensus guidelines) cụ thể.
Cơ chế bệnh sinh
Thoái hóa võng mạc dạng lưới là quá trình thoái hóa võng mạc ngoại vi đặc trưng bởi sự mỏng võng mạc, hóa lỏng dịch kính (vitreous liquefaction) và hình thành các dính võng mạc-dịch kính (vitreoretinal adhesions) chắc tại các bờ vùng thoái hóa. Khi dịch kính co rút và tách rời, lực kéo tại các vị trí dính này có thể gây ra rách võng mạc, dẫn đến bong võng mạc.
Dữ liệu lâm sàng
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả | Ghi chú |
|---|---|---|
| Tỷ lệ hiện mắc trong dân số | 6% - 8% | tài liệu không nêu |
| Nguy cơ bong võng mạc trọn đời | < 1% | tài liệu không nêu |
| Tỷ lệ bệnh nhân bong võng mạc có kèm thoái hóa lưới | 20% - 30% | tài liệu không nêu |
| Nghiên cứu theo dõi 423 mắt (Beier) | 6 mắt bong võng mạc dưới lâm sàng, 3 mắt bong võng mạc lâm sàng | Theo dõi trong 10 năm |
| Nghiên cứu 150 mắt (Pascal) | 10 mắt phát triển bong võng mạc sau laser | Theo dõi 36-132 tháng |
Bình luận: Dữ liệu trình bày dựa trên các báo cáo lâm sàng hồi cứu và quan sát, không phải thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng (RCT). Hạn chế lớn nhất là sự thiếu hụt các hướng dẫn điều trị chuẩn hóa cho mắt đối diện (contralateral eye). Việc can thiệp dự phòng bằng laser cần cân nhắc kỹ lưỡng vì dữ liệu cho thấy bong võng mạc vẫn có thể xảy ra ngay cả sau khi đã điều trị dự phòng, do các tổn thương mới có thể xuất hiện ở vùng võng mạc trước đó bình thường.
Khuyến nghị thực hành
- Theo dõi sát các bệnh nhân có lỗ rách võng mạc dạng tròn (round holes) và đánh giá sự hiện diện của dịch dưới võng mạc.
- Cần giáo dục bệnh nhân nhận biết sớm các triệu chứng tiến triển như chớp sáng (flashes) và ruồi bay (floaters).
- Cân nhắc can thiệp dự phòng khi tổn thương có dấu hiệu tiến triển về kích thước hoặc có bằng chứng bong võng mạc khu trú.
- Thận trọng với thoái hóa dạng lưới hình nan hoa (radial lattice) do nguy cơ bong võng mạc cao hơn so với dạng chu vi (circumferential lattice).
Tài liệu tham khảo:
Atma Vimala Conda, 2019, Lattice Degeneration, Kênh YouTube BS Đoàn Lương Hiền, Video ID: 1d9t5xGEgJg.