Tại hội nghị AIOC2026, bài giảng IC508 của Dr. Neeraj Sanduja đã trình bày về các tiến bộ trong chẩn đoán hình ảnh võng mạc và vai trò của chúng trong việc quản lý bệnh nhân phù hoàng điểm đái tháo đường (DME). Việc lựa chọn phương thức chẩn đoán phù hợp đóng vai trò then chốt trong việc ra quyết định lâm sàng và tối ưu hóa kết quả điều trị cho bệnh nhân.
Chụp ảnh đáy mắt kỹ thuật số và AI
Chụp ảnh đáy mắt kỹ thuật số hiện nay đã phát triển vượt bậc với khả năng cung cấp hình ảnh màu, lập thể (stereoscopic) độ phân giải cao ngay lập tức. Máy chụp đáy mắt không cần giãn đồng tử (non-mydriatic fundus camera) có thể chụp qua đồng tử có đường kính từ 3 đến 4 mm, đặc biệt hữu ích trong các chương trình tầm soát tại vùng sâu vùng xa hoặc các trại khám mắt. Các hình ảnh này có thể được phân tích bằng trí tuệ nhân tạo (AI) hoặc gửi trực tiếp cho bác sĩ điều trị để đánh giá mức độ nghiêm trọng của bệnh và quyết định hướng điều trị.
Chụp ảnh đáy mắt góc rộng
Máy chụp đáy mắt góc rộng (ultra wide field fundus camera) cung cấp cái nhìn toàn cảnh về võng mạc, với góc nhìn lên đến 200 độ, cho phép quan sát vượt ra ngoài các tĩnh mạch xoáy (vortex ampullae) và gần đến ora serrata. Các thiết bị phổ biến bao gồm Optos, Clarus, Spectralis và Vivante. Việc sử dụng chụp ảnh góc rộng giúp phát hiện các tổn thương ở vùng ngoại vi mà soi đáy mắt gián tiếp hoặc chụp ảnh đáy mắt trung tâm thông thường (30-40 độ) có thể bỏ sót. Theo nghiên cứu của Vessel et al., chụp mạch góc rộng phát hiện diện tích vùng thiếu máu võng mạc (non-perfusion) gấp 3,9 lần và diện tích tân mạch gấp 1,9 lần so với chụp ảnh đáy mắt 7 trường (7-field fundus photography) truyền thống.
Chụp mạch cắt lớp quang học (OCTA)
Chụp mạch cắt lớp quang học (OCTA) là phương thức không xâm lấn dựa trên sự tương phản chuyển động (motion contrast) được phát hiện bằng cách so sánh các lần quét B-scan liên tiếp trên cùng một vùng võng mạc. Công nghệ này cho phép hình ảnh hóa vi mạch võng mạc và hắc mạc, giúp đo lường các thông số như diện tích, chu vi, hình dạng và mật độ mạch máu. OCTA đặc biệt an toàn cho bệnh nhân quá mẫn với thuốc nhuộm hoặc phụ nữ mang thai. Tuy nhiên, hạn chế của OCTA là thời gian chụp lâu hơn và trường nhìn nhỏ hơn so với chụp mạch huỳnh quang (FA), đồng thời không hiển thị được sự thay đổi về tính thấm hoặc rò rỉ mạch máu.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Góc nhìn máy chụp góc rộng | lên đến 200 độ |
| Đường kính đồng tử chụp không giãn | 3 đến 4 mm |
| Diện tích thiếu máu võng mạc (UWF vs 7-field) | 3,9 lần |
| Diện tích tân mạch (UWF vs 7-field) | 1,9 lần |
| Số ca chụp FA/tháng (thực hành tác giả) | 5 đến 6 ca |
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc kết hợp các phương thức hình ảnh tùy theo tình trạng bệnh nhân. Cần lưu ý rằng dù OCTA là công cụ mạnh mẽ, FA vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc đánh giá rò rỉ mạch máu mà OCTA chưa thể thay thế hoàn toàn.
Vai trò của trí tuệ nhân tạo
Các thuật toán AI đã được phát triển trong nhãn khoa dựa trên học máy (machine learning), học sâu (deep learning), mạng thần kinh sâu (deep neural networks) và mạng thần kinh tích chập (convolutional neural networks). Các thiết bị từ IR, Retmarker và Bosch sử dụng AI để phân tích dữ liệu và xác định bệnh nhân có bị bệnh võng mạc đái tháo đường hay không cũng như mức độ nghiêm trọng. Tuy nhiên, tác giả cảnh báo rằng kết quả từ AI đôi khi có thể gây hiểu lầm và việc sàng lọc bởi con người vẫn đóng vai trò rất quan trọng trong thực hành lâm sàng.
- Ưu tiên sử dụng chụp ảnh góc rộng để phát hiện tổn thương ngoại vi.
- Sử dụng OCTA cho bệnh nhân không thể chụp FA (dị ứng, suy thận, thai kỳ).
- Kết hợp nhiều phương thức hình ảnh để có cái nhìn toàn diện về bệnh lý.
- Không phụ thuộc hoàn toàn vào AI, cần kiểm chứng kết quả bằng chuyên môn lâm sàng.
- Chỉ định FA khi cần đánh giá rò rỉ mạch máu hoặc nghi ngờ tân mạch ngoại vi mà các phương thức khác không rõ ràng.
Tài liệu tham khảo:
Neeraj Sanduja, 2026, Retina Imaging Advances Helpful in Dme in Myriad of Clinical Sce, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: G4xabtNSI_I