Tại hội thảo AIOC2026, phiên IC540, Dr. G. Chandra Sekhar đã trình bày về vai trò của các thông số tĩnh và động của mống mắt trong việc đánh giá bệnh lý đóng góc (angle closure disease). Bài giảng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kết hợp kỹ năng lâm sàng với các công nghệ chẩn đoán hiện đại để đưa ra quyết định điều trị chính xác.
Tầm quan trọng của soi góc tiền phòng
Soi góc tiền phòng (gonioscopy) vẫn là tiêu chuẩn vàng trong đánh giá góc tiền phòng, cho phép quan sát 360 độ mà các công nghệ hình ảnh hiện nay chưa thể thay thế hoàn toàn. Việc soi góc giúp phân biệt giữa góc đóng đối diện (oppositionally closed angle) và góc đóng dính (synechial closure). Khi thực hiện soi góc có ấn (indentation gonioscopy), bác sĩ có thể xác định liệu góc có mở ra hay không, từ đó quyết định hướng điều trị như phẫu thuật lấy thủy tinh thể trong suốt (clear lens extraction) hay các can thiệp khác. Nếu góc đã đóng dính hoàn toàn, việc lấy thủy tinh thể sẽ không mang lại hiệu quả điều trị.
Thông số sinh trắc học và tiến triển bệnh
Dữ liệu từ các nghiên cứu dịch tễ học cho thấy mối liên quan chặt chẽ giữa chiều dài trục nhãn cầu (axial length) và bệnh lý đóng góc. Ngay cả ở những mắt có chiều dài trục dài hoặc tiền phòng sâu, bệnh lý đóng góc vẫn có thể tồn tại. Các nghiên cứu đa trung tâm chỉ ra rằng tỷ lệ chuyển đổi từ nghi ngờ đóng góc (PACS) sang đóng góc hoặc đóng góc cấp tính trong 6 năm là khoảng 3,24%. Các thông số như khoảng cách mở góc ngang (horizontal angle opening distance), độ cong mống mắt ngang (horizontal iris curvature) và TISA (trabecular iris space area) là những yếu tố quan trọng trong phân tích đa biến để dự đoán tiến triển bệnh.
Thách thức trong chẩn đoán mống mắt phẳng
Chẩn đoán mống mắt phẳng (plateau iris) dựa trên siêu âm toàn nhãn cầu (UBM) thường cho thấy các đặc điểm như mống mắt dày, vị trí bám trước của thể mi và rãnh thể mi bị xóa. Tuy nhiên, có sự khác biệt giữa hình ảnh UBM và kết quả soi góc lâm sàng. Trong một nhóm bệnh nhân sau cắt mống mắt ngoại vi (PI), 46% vẫn có tiếp xúc mống mắt - vùng bè (iridotrabecular contact) dai dẳng. Việc hiểu rõ các yếu tố động, như sự thay đổi độ dày mống mắt khi giãn đồng tử, là cần thiết để tránh các can thiệp không cần thiết hoặc phản tác dụng.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ chuyển đổi PACS sang đóng góc (6 năm) | 3,24% |
| Tỷ lệ đóng góc glaucoma đơn thuần | 0,2% đến 0,3% |
| Số lượng đối tượng nghiên cứu plateau iris | 111 đối tượng |
| Tỷ lệ bệnh nhân có tiếp xúc mống mắt - vùng bè sau PI | 46% |
| Tỷ lệ đạt tiêu chuẩn plateau iris trên UBM | 24% |
| Số lượng mắt nghiên cứu về thay đổi độ dày mống mắt | 211 mắt |
| Tăng độ dày mống mắt ở nhóm plateau iris | 48% |
| Tăng độ dày mống mắt ở nhóm đóng góc mạn tính | 14% |
Bình luận: Thông tin theo Dr. G. Chandra Sekhar, AIOC2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh rằng các thông số tĩnh (như độ dày mống mắt, độ sâu tiền phòng) chỉ là các thành phần nguyên nhân (component cause), không phải là nguyên nhân đủ (sufficient cause) để gây ra bệnh. Hạn chế lớn nhất trong thực hành hiện nay là sự phụ thuộc quá mức vào công nghệ hình ảnh mà bỏ qua kỹ năng soi góc cơ bản. Việc chỉ dựa vào các thông số tĩnh có thể dẫn đến chẩn đoán sai lệch do không đánh giá được các thay đổi động của cấu trúc nhãn cầu.
- Ưu tiên thực hiện soi góc có ấn để đánh giá chính xác tình trạng đóng góc trước khi chỉ định phẫu thuật.
- Không nên chỉ dựa vào các thông số hình ảnh học (UBM/OCT) mà bỏ qua đánh giá lâm sàng toàn diện 360 độ.
- Cần thận trọng với các can thiệp xâm lấn khi chưa xác định rõ thành phần nguyên nhân chính gây đóng góc ở từng bệnh nhân cụ thể.
- Theo dõi định kỳ hàng năm bằng soi góc cho bệnh nhân nghi ngờ đóng góc hoặc glaucoma góc mở để phát hiện sớm sự thay đổi thể tích thủy tinh thể.
Tài liệu tham khảo:
Dr. G. Chandra Sekhar, 2026, Beyond Lens Role of Iris static Dynamic Parameters, AIOC2026 IC540, https://www.youtube.com/watch?v=U33xOSUG39Y