Tiến bộ trong Glaucoma: Điểm rủi ro di truyền, Trí tuệ nhân tạo và Phẫu thuật xâm lấn tối thiểu

Bs Ngô Hữu Thế
21.10.26
Last Updated

Hội thảo AIOC2026 - GP4 của Hiệp hội Glaucoma Châu Á - Thái Bình Dương (APGS) năm 2026 đã cập nhật các tiến bộ quan trọng trong quản lý bệnh Glaucoma, bao gồm ứng dụng điểm rủi ro di truyền (Polygenic Risk Score - PRS), vai trò của trí tuệ nhân tạo (Artificial Intelligence - AI) và các kỹ thuật phẫu thuật xâm lấn tối thiểu (Minimally Invasive Glaucoma Surgery - MIGS).

Điểm rủi ro di truyền trong Glaucoma

Điểm rủi ro di truyền (PRS) được thiết kế để xác định nguy cơ mắc Glaucoma góc mở, không phụ thuộc vào áp lực nội nhãn (IOP). Nghiên cứu sử dụng dữ liệu từ 330.000 bộ gen người Châu Âu, 45.000 người Châu Á và 6.000 người Châu Phi, kết hợp với dữ liệu từ 23andMe, cho thấy các locus di truyền tương đồng giữa các chủng tộc. PRS có khả năng dự báo sớm độ tuổi khởi phát bệnh và tốc độ tiến triển. Tại độ tuổi 70, nhóm có PRS cao nhất có nguy cơ mắc bệnh cao gấp 6 lần so với nhóm thấp nhất. Dữ liệu năm 2025 cho thấy với hơn 6 triệu bộ gen và 1.100 locus, sự khác biệt nguy cơ giữa nhóm cao nhất và các nhóm còn lại lên tới gần 100 lần.

Trí tuệ nhân tạo trong quản lý Glaucoma

AI đang chuyển đổi từ lý thuyết sang thực tế lâm sàng, đặc biệt trong việc sàng lọc và phân tầng nguy cơ. Sáng kiến ATLAS (AI in Teleophthalmology in Los Angeles) cho thấy AI cung cấp hiệu suất chẩn đoán có thể tái lập, tương đương hoặc tốt hơn con người trong việc phát hiện Glaucoma từ ảnh chụp đáy mắt. Tuy nhiên, việc áp dụng AI đối mặt với các rào cản về định nghĩa bệnh không đồng nhất, khả năng tương tác dữ liệu, quyền riêng tư và quy định của FDA. Các mô hình ngôn ngữ lớn (Large Language Models) cũng đang được nghiên cứu để hỗ trợ quyết định lâm sàng với độ đồng thuận cao.

Phẫu thuật xâm lấn tối thiểu (MIGS) và quản lý Glaucoma góc đóng

Trong Glaucoma góc đóng nguyên phát (PACG), các cơ chế như nghẽn đồng tử, mống mắt phẳng và sự dịch chuyển của thủy tinh thể đóng vai trò quan trọng. Phẫu thuật lấy thủy tinh thể đơn thuần có thể không đủ để kiểm soát IOP nếu có sự hiện diện của dính góc chu biên (PAS) hoặc rối loạn chức năng lưới bè. Các kỹ thuật như GSL (Goniosynechialysis) kết hợp với phẫu thuật đục thủy tinh thể hoặc các thiết bị MIGS đang được ưu tiên. Nghiên cứu cho thấy 75% stent iStent inject có thể không hoạt động tối ưu do vị trí đặt không chính xác hoặc tổn thương lưới bè, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đánh giá chức năng trong phẫu thuật bằng chụp mạch thủy dịch (Aqueous Angiography).

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cỡ mẫu nghiên cứu PRS330.000 bộ gen Châu Âu, 45.000 Châu Á, 6.000 Châu Phi
Tỷ lệ chẩn đoán Glaucoma sau referral8% trong 300.000 bệnh nhân
Hiệu quả MIGS (thêm vào phẫu thuật đục thủy tinh thể)3.8% đến 8.9% giảm IOP
Tỷ lệ stent không hoạt động (intraoperative)75% trong 8 stent được phân tích
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các dữ liệu về PRS và AI cho thấy tiềm năng lớn trong việc cá thể hóa điều trị, tuy nhiên cần thận trọng với các rào cản về chi phí và hạ tầng tại các nước đang phát triển. Việc sử dụng các marker thay thế (surrogate markers) như nhuộm trypan blue cần được kiểm chứng bằng các phương pháp hình ảnh học chính xác hơn như chụp mạch thủy dịch.
  • Sử dụng PRS để xác định nhóm bệnh nhân nguy cơ cao cần theo dõi sát và nhóm nguy cơ thấp có thể giảm tần suất thăm khám.
  • Cân nhắc kỹ thuật GSL kết hợp phẫu thuật đục thủy tinh thể cho bệnh nhân Glaucoma góc đóng có dính góc chu biên.
  • Không phụ thuộc hoàn toàn vào các dấu hiệu gián tiếp (như trào ngược máu) để đánh giá chức năng stent MIGS.
  • Ưu tiên các kỹ thuật MIGS không dùng thiết bị (như GATT) tại các khu vực có nguồn lực kinh tế hạn chế để tối ưu hóa chi phí.

Tài liệu tham khảo:

Tanuj Dada, Paul Healey, Benjamin Jue, Kazuhiko Mori, Nitika Beri, Shamira, 2026, AIOC2026 - GP4 - APGS Symposium - Recent Advances in Glaucoma, aioseditorproceedings, YouTube Video ID: HcyGNAkGVY8.

Xem thêm