Phiên họp toàn thể AIOC2026 (GP20) đã trình bày các cập nhật quan trọng về quản lý rối loạn nội mô giác mạc và thực trạng mù lòa tại Bangladesh. Các báo cáo tập trung vào kỹ thuật tiêm tế bào nội mô nuôi cấy và phân tích dịch tễ học mù lòa, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tiếp cận cộng đồng trong nhãn khoa.
Tiến bộ trong quản lý rối loạn nội mô giác mạc
Trong hai thập kỷ qua, xu hướng điều trị đã chuyển dịch từ ghép giác mạc xuyên (penetrating keratoplasty) sang các kỹ thuật ghép phiến (lamellar corneal techniques). Một giải pháp mới đầy hứa hẹn là tiêm tế bào nội mô nuôi cấy (cultured cell injection). Kỹ thuật này cho phép tăng tỷ lệ sử dụng mô hiến tặng, từ tỷ lệ 1:1 truyền thống lên đến 1:1.000. Công ty Aurion Biotech đã tiên phong trong kỹ thuật này, với quy trình thu hoạch, nhân bản và tiêm tế bào vào tiền phòng. Kỹ thuật này yêu cầu làm sạch hoặc cạo lớp nội mô cũ và bệnh nhân cần nằm sấp trong tối đa 3 giờ để tế bào ổn định tại vị trí đích.
Dữ liệu lâm sàng từ Aurion Biotech bao gồm hơn 275 thủ thuật trong 7 thử nghiệm lâm sàng với hơn 10 năm theo dõi tại Nhật Bản, El Salvador và Bắc Mỹ. Kết quả cho thấy sự ổn định lâu dài về thị lực tốt nhất có chỉnh kính (BCVA), độ dày giác mạc trung tâm và mật độ tế bào nội mô. Một hướng đi mới khác là sử dụng tế bào nội mô kết hợp với các hạt nano từ tính (magnetic nanoparticles) của công ty MSL. Phương pháp này sử dụng miếng dán từ tính bên ngoài để cố định tế bào, giúp bệnh nhân không cần nằm sấp và có thể thực hiện tại phòng khám với gây tê tại chỗ.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Cỡ mẫu (Aurion) | 275 thủ thuật, 7 thử nghiệm lâm sàng |
| Thời gian theo dõi (Aurion) | Trên 10 năm |
| Cải thiện thị lực (Aurion) | 3 dòng BCVA |
| Tỷ lệ cải thiện 15 chữ cái (Clara study) | 65% bệnh nhân (liều cao nhất) |
| Cỡ mẫu (MSL pilot) | 4 đối tượng |
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật tiêm tế bào nội mô đang mở ra kỷ nguyên mới trong điều trị bệnh lý nội mô, tuy nhiên cần các thử nghiệm pha 3 quy mô lớn để khẳng định hiệu quả và tính an toàn dài hạn so với ghép nội mô (DMEK/DSAEK).
Thực trạng mù lòa và chiến lược tại Bangladesh
Tại Bangladesh, khảo sát mù lòa năm 2020 cho thấy tỷ lệ mù lòa là 0,77%, giảm so với 1,53% vào năm 2000. Tổng số người mù là 532.985 người. Đục thủy tinh thể là nguyên nhân hàng đầu, chiếm 81% các trường hợp suy giảm thị lực nặng. Các yếu tố nguy cơ bao gồm dân số nông thôn, người cao tuổi và nhóm thu nhập thấp. Chiến lược cải thiện bao gồm thiết lập các trung tâm thị giác cộng đồng (community vision center), nơi một trung tâm chịu trách nhiệm cho 6.000 dân, kết hợp với y tá được đào tạo và tư vấn từ xa (telemedicine) với bác sĩ tại bệnh viện tuyến cơ sở.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Dân số Bangladesh | 170 triệu người |
| Tỷ lệ mù lòa (2020) | 0,77% |
| Số người mù (2020) | 532.985 người |
| Nguyên nhân mù lòa nặng | 81% do đục thủy tinh thể |
| Phạm vi trung tâm thị giác | 6.000 dân/trung tâm |
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Mô hình trung tâm thị giác cộng đồng tại Bangladesh là bài học kinh nghiệm quý giá cho các quốc gia đang phát triển trong việc giải quyết gánh nặng mù lòa do đục thủy tinh thể.
Phẫu thuật đục thủy tinh thể bẩm sinh
Phẫu thuật đục thủy tinh thể bẩm sinh (congenital cataract surgery) cần được thực hiện bởi phẫu thuật viên có kinh nghiệm. Các nghiên cứu cho thấy việc đặt thủy tinh thể nhân tạo (IOL) trong nhóm bệnh nhi mang lại kết quả thị lực tốt hơn và giảm tỷ lệ glôcôm thứ phát so với nhóm không đặt IOL (aphakic). Phẫu thuật trong giai đoạn phát triển thị giác (critical period - 10 tuần với ca hai mắt, 6 tuần với ca một mắt) cho kết quả thị lực cuối cùng tốt hơn. Tuy nhiên, cần lưu ý vấn đề thay đổi khúc xạ (myopic shift) liên tục sau phẫu thuật.
- Ưu tiên đặt IOL trong bao (in the bag implantation) kết hợp cắt dịch kính trước (anterior vitrectomy) để cải thiện kết quả.
- Cần theo dõi sát khúc xạ hàng tháng ở trẻ nhỏ để điều chỉnh kính kịp thời, ngăn ngừa nhược thị (amblyopia).
- Phẫu thuật viên cần thành thạo kỹ thuật cắt bao sau (PCC) để giảm tỷ lệ đục bao sau (VAO).
- Tăng cường phối hợp đa ngành và huy động nguồn lực xã hội hóa (CSR) để tiếp cận vùng sâu vùng xa.
Tài liệu tham khảo:
AIOS Editor Proceedings, 2026, AIOC2026 - GP20 - Plenary session with President’s Guests Lecture, YouTube, Video ID: tqrB_aJAOy0.