Hội nghị chuyên đề quốc gia về Glaucoma (AIOC 2026 GP81) đã thảo luận về gánh nặng bệnh tật toàn cầu, dự kiến đạt 112 triệu người vào năm 2040, nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết về các giải pháp sàng lọc và theo dõi từ xa. Việc chuyển dịch chăm sóc về gần nhà thông qua mô hình hub-and-spoke và các công nghệ kỹ thuật số đang trở thành xu hướng tất yếu để duy trì sự tuân thủ điều trị và chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.
Công nghệ sàng lọc và theo dõi tại nhà
Việc triển khai các trung tâm thị giác (vision centers) với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo (AI) cho phép thực hiện chụp ảnh đáy mắt (fundus photography) định kỳ cho mọi bệnh nhân trên 30 tuổi. Các nghiên cứu cho thấy việc tích hợp AI vào quy trình sàng lọc giúp cải thiện đáng kể khả năng chẩn đoán các bệnh lý đáy mắt, bao gồm glaucoma, bệnh võng mạc đái tháo đường (DMES) và thoái hóa hoàng điểm tuổi già (ARMD). AI thể hiện độ nhạy tốt khi so sánh với bác sĩ chuyên khoa glaucoma và vượt trội hơn so với bác sĩ nội trú nhờ giảm tỷ lệ dương tính giả khi chuyển tuyến. Ngoài ra, các công cụ hỗ trợ tuân thủ như hệ thống ADR (Adherence tool) giúp theo dõi việc sử dụng thuốc nhỏ mắt thông qua tin nhắn nhắc nhở trên điện thoại, hỗ trợ bác sĩ quản lý chặt chẽ hơn quá trình điều trị của bệnh nhân.
An toàn trong phẫu thuật Femtosecond Laser
Nghiên cứu quan sát tiền cứu trên 200 mắt cho thấy áp lực nội nhãn (IOP) có xu hướng tăng đáng kể sau khi thực hiện hút (suction) trong phẫu thuật Femtosecond Laser hỗ trợ phẫu thuật đục thủy tinh thể (FLACS). Median IOP tăng khoảng 9 mmHg sau khi tháo docking. Các yếu tố nguy cơ bao gồm tiền phòng nông (< 2.5 mm), thủy tinh thể dày (> 5 mm) và bệnh nhân có sẵn glaucoma. Tác giả khuyến cáo cần thận trọng khi thực hiện FLACS trên bệnh nhân glaucoma tiến triển hoặc trung bình, ưu tiên chọn kỹ thuật nucleotomy 4 hoặc 6 đường cắt thay vì nhiều đường cắt để giảm áp lực, đồng thời đảm bảo thời gian docking ngắn nhất có thể.
Quản lý Glaucoma và các lựa chọn điều trị mới
Omida PEG (0.02%) là một thuốc nhỏ mắt mới, thuộc nhóm chất chủ vận thụ thể EP2 không phải prostaglandin, có cơ chế hoạt động thông qua tăng cường dòng chảy qua đường củng mạc và đường bè. Thuốc có ưu điểm không gây bệnh lý quanh hốc mắt (periorbitopathy) hay tăng trưởng lông mi như các thuốc nhóm prostaglandin truyền thống. Tuy nhiên, thuốc có thể gây dày giác mạc nhẹ, tăng độ cong giác mạc và cận thị tạm thời. Hiệu quả hạ nhãn áp đạt khoảng 4-6 mmHg. Đối với laser, SLT (Selective Laser Trabeculoplasty) vẫn là lựa chọn hàng đầu, với bằng chứng từ LIGHT trial ủng hộ việc sử dụng như liệu pháp đầu tay. DSLT (Direct SLT) là công nghệ mới cho phép thực hiện laser không tiếp xúc trong khoảng 2 giây, cho thấy hiệu quả hạ nhãn áp khoảng 20% trong các nghiên cứu đa trung tâm.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Cỡ mẫu nghiên cứu FLACS | 200 mắt, quan sát tiền cứu không ngẫu nhiên |
| Tăng IOP trung bình sau tháo docking | 9 mmHg |
| Hiệu quả hạ nhãn áp của Omida PEG | 4-6 mmHg |
| Hiệu quả hạ nhãn áp của DSLT | 20% |
| Tỷ lệ bệnh nhân cần phẫu thuật sau 6 năm (LIGHT trial) | 1% (nhóm SLT) so với 5% (nhóm thuốc) |
Bình luận: Các dữ liệu về FLACS và Omida PEG cung cấp cái nhìn thực tiễn về quản lý glaucoma trong phẫu thuật và điều trị nội khoa. Cần lưu ý rằng Omida PEG chưa phổ biến tại Ấn Độ và các dữ liệu về FLACS nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cá thể hóa điều trị. Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng.
Chẩn đoán phân biệt và vai trò của CCT
Việc chẩn đoán nhầm glaucoma với các bệnh lý thần kinh thị giác (neurological disorders) là một thách thức. Khoảng 20% bệnh nhân glaucoma nhãn áp bình thường (NTG) có thể mắc các bệnh lý thần kinh tiềm ẩn. Sử dụng OCT (Optical Coherence Tomography) để phân tích lớp sợi thần kinh và lớp tế bào hạch (GCL) giúp nhận diện các tổn thương theo chiều dọc đặc trưng của bệnh lý thần kinh thay vì tổn thương theo cung của glaucoma. Độ dày giác mạc trung tâm (CCT) đóng vai trò là một chỉ số quan trọng; CCT < 510-520 µm được xem là yếu tố nguy cơ cao cho sự tiến triển của glaucoma. Việc kết hợp tuổi, CCT và IOP có thể giúp xác định nhóm bệnh nhân có nguy cơ tiến triển cao.
- Ưu tiên sàng lọc từ xa bằng AI tại các trung tâm thị giác để tăng độ bao phủ.
- Thận trọng với tăng nhãn áp cấp tính khi thực hiện docking trong phẫu thuật Femtosecond Laser ở bệnh nhân glaucoma.
- Cân nhắc SLT như liệu pháp đầu tay dựa trên dữ liệu hiệu quả và tính an toàn dài hạn.
- Sử dụng OCT/OCTA để phân biệt tổn thương do glaucoma với các bệnh lý thần kinh thị giác.
- Đánh giá CCT như một chỉ số tiên lượng quan trọng cho nguy cơ tiến triển của glaucoma.
Tài liệu tham khảo:
AIOC 2026, 2026, National Symposium Glaucoma, AIOC 2026 Proceedings, Video ID: iFEy_LrYMS0.