Trong bài giảng năm 2024, Prof. Sameh Galal đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nhận diện các bất thường hốc mắt trong bệnh lý lác (strabismus), vốn chiếm một tỷ lệ nhỏ nhưng đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về nguyên nhân để đưa ra quyết định phẫu thuật chính xác. Việc bỏ qua các yếu tố hốc mắt có thể dẫn đến sai lầm trong chẩn đoán và điều trị, đặc biệt khi các bệnh lý này gây ra hạn chế vận nhãn hoặc thay đổi vị trí nhãn cầu.
Nguyên nhân hốc mắt gây lác
Các bệnh lý hốc mắt thường gặp bao gồm bệnh mắt tuyến giáp (thyroid eye disease) với các biểu hiện như lồi mắt (proptosis) và co rút mi. Ngoài ra, chấn thương hốc mắt gây gãy xương (orbital floor fracture hoặc medial wall fracture) hoặc các vấn đề mắc phải như hội chứng Brown (Brown syndrome) cũng là những nguyên nhân quan trọng. Đôi khi, hốc mắt có thể bình thường về cấu trúc nhưng bệnh nhân vẫn biểu hiện sự bất đối xứng khuôn mặt hoặc lệch trục nhãn cầu sau phẫu thuật lác, đòi hỏi bác sĩ phải đánh giá kỹ lưỡng các mô mềm và vị trí nhãn cầu trước khi can thiệp.
Đánh giá lâm sàng và đo đạc
Việc đánh giá bệnh nhân có bệnh lý hốc mắt cần dựa trên đo đạc góc lác ở tư thế nguyên phát (primary position) và theo dõi sự tiến triển qua các lần khám. Một sai lầm phổ biến là quên đánh giá sự hiện diện hoặc vắng mặt của góc lác thứ phát (secondary angle). Việc thực hiện nghiệm pháp cưỡng bức (forced duction test) là bắt buộc để phân biệt giữa hạn chế cơ học (organic restriction) và liệt cơ (paralytic). Các kỹ thuật hiện đại như đo đạc kỹ thuật số (digital techniques) và kiểm tra cảm giác hai mắt (binocular sensory testing) đang ngày càng phổ biến để hỗ trợ đánh giá sự cải thiện vận nhãn.
Chiến lược phẫu thuật và thời điểm can thiệp
Đối với bệnh mắt tuyến giáp, thời điểm phẫu thuật lác cần tuân thủ theo hướng dẫn của nhóm chuyên gia châu Âu, yêu cầu chỉ số hoạt động lâm sàng (clinical activity score) dưới 3 điểm và bệnh nhân phải ổn định trong ít nhất 3 tháng. Trong phẫu thuật, nếu cần lùi cơ (recession) quá 7 mm, bác sĩ cần thực hiện chuyển vị trí gân (shift of the tendon) để tránh xuất hiện các kiểu lác mới (pattern). Việc đánh giá mô mềm và các dải xơ (adhesions) trong quá trình phẫu thuật là yếu tố then chốt để đạt được kết quả căn chỉnh mắt tốt nhất.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Thời gian theo dõi ổn định bệnh tuyến giáp | 3 tháng |
| Ngưỡng Clinical Activity Score | dưới 3 điểm |
| Ngưỡng lùi cơ cần chuyển vị gân | trên 7 mm |
| Số nguyên nhân gây hạn chế vận nhãn | 5 nguyên nhân |
Bình luận: Bài giảng cung cấp cái nhìn thực tế về sự giao thoa giữa nhãn khoa tổng quát và phẫu thuật lác. Hạn chế của tài liệu là không cung cấp dữ liệu định lượng về cỡ mẫu nghiên cứu hoặc tỷ lệ thành công cụ thể, do đó các khuyến cáo mang tính chất kinh nghiệm lâm sàng của tác giả. Cần lưu ý rằng việc phân biệt giữa hạn chế cơ học và liệt cơ là bước quan trọng nhất để tránh phẫu thuật sai lầm.
- Luôn thực hiện nghiệm pháp cưỡng bức (forced duction test) trước khi quyết định phẫu thuật lác ở bệnh nhân có tiền sử chấn thương hoặc bệnh lý hốc mắt.
- Tuân thủ nghiêm ngặt thời gian ổn định 3 tháng và chỉ số hoạt động lâm sàng (clinical activity score) trước khi can thiệp phẫu thuật cho bệnh nhân tuyến giáp.
- Cân nhắc chuyển vị gân (tendon shift) khi thực hiện lùi cơ (recession) quá 7 mm để phòng ngừa biến chứng lác kiểu (pattern).
- Luôn kiểm tra góc lác thứ phát (secondary angle) để tránh sai sót trong chẩn đoán nguyên nhân gây lác.
Tài liệu tham khảo:
Prof. Sameh Galal, 2024, Bridging the gap between Orbit and strabismus, Strabismus from A to Z, Video ID: xOIkZGZYZrU