Trong podcast CataractCoach™ số 161 năm 2026, Dr. Pedram Hamrah đã chia sẻ kinh nghiệm lâm sàng và nghiên cứu về quản lý các bệnh lý bề mặt nhãn cầu phức tạp, đặc biệt là đau thần kinh giác mạc (neuropathic corneal pain). Bệnh lý này đòi hỏi sự thay đổi tư duy từ điều trị triệu chứng sang điều trị dựa trên cơ chế bệnh sinh.
Chẩn đoán và quản lý đau thần kinh giác mạc
Việc chẩn đoán đau thần kinh giác mạc cần phân biệt giữa đau do viêm, đau do thần kinh (neuropathic pain) và đau do thụ thể (nociceptive pain), vốn có thể cùng tồn tại trên một bệnh nhân. Dr. Hamrah nhấn mạnh tầm quan trọng của việc sử dụng in vivo confocal microscopy (IVCM) để quan sát các bất thường cấu trúc thần kinh mà đèn khe (slit lamp) không thể phát hiện được, với độ phóng đại lên tới 800x. Các micro corneal neuromas (tạm dịch: vi u thần kinh giác mạc) là các đầu tận cùng thần kinh bị phình to do quá trình tái tạo thần kinh bất thường, đóng vai trò như một dấu ấn sinh học (biomarker) tiềm năng. Ngoài ra, việc đánh giá toàn diện bao gồm xét nghiệm huyết thanh học để tìm kiếm các bệnh lý hệ thống như thiếu hụt vitamin hoặc hội chứng Sjogren là cần thiết để xác định nguyên nhân gốc rễ.
Chiến lược điều trị và nghiên cứu lâm sàng
Điều trị đau thần kinh giác mạc cần một cách tiếp cận đa mô thức, tương tự như chiếc ghế ba chân: cần giải quyết cả viêm, tổn thương thần kinh và các yếu tố hệ thống. Các liệu pháp bao gồm sử dụng các sản phẩm từ máu (như serum tears) để hỗ trợ tái tạo thần kinh và các thuốc chống viêm để ngăn chặn sự nhạy cảm hóa thần kinh. Dr. Hamrah đã thực hiện thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên (randomized clinical trial) đầu tiên cho đau thần kinh giác mạc, với sự tham gia của Ocular Pharma, cho thấy kết quả khả quan trong việc cải thiện triệu chứng cho bệnh nhân. Hiện nay, các nghiên cứu đang mở rộng sang quy mô đa trung tâm với hơn 100 bệnh nhân tại hơn 7 cơ sở để xác nhận hiệu quả của các phương pháp điều trị mới.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Kinh nghiệm sử dụng IVCM | 15 năm |
| Quy mô thử nghiệm lâm sàng đa trung tâm | Trên 100 bệnh nhân, hơn 7 cơ sở |
| Thời gian điều trị trong thử nghiệm | 12 tuần |
| Số lượng marker trong panel serology ban đầu | 32 marker |
| Số lượng marker trong panel serology hiện tại | 7 marker |
Bình luận: Dr. Hamrah nhấn mạnh rằng việc chẩn đoán sớm và điều trị dựa trên cơ chế bệnh sinh là chìa khóa để cải thiện tiên lượng cho bệnh nhân. Một hạn chế lớn trong thực hành lâm sàng hiện nay là sự thiếu hụt các công cụ chẩn đoán tại chỗ (như IVCM) và sự phân mảnh trong việc quản lý bệnh nhân giữa các chuyên khoa (nhãn khoa, thần kinh, đau). Việc áp dụng các bảng câu hỏi đánh giá đau (như Ocular Pain Assessment Survey) là một bước đơn giản nhưng hiệu quả để sàng lọc bệnh nhân ngay từ đầu.
- Sử dụng bảng câu hỏi đánh giá đau để sàng lọc bệnh nhân ngay từ lần khám đầu tiên.
- Cân nhắc chẩn đoán đau thần kinh giác mạc nếu bệnh nhân không đáp ứng với các liệu pháp điều trị khô mắt thông thường.
- Kéo dài thời gian giảm liều (tapering) thuốc chống viêm (steroid) lên đến 2-3 tháng đối với các bệnh nhân có nguy cơ cao để tránh tái phát viêm.
- Phối hợp đa chuyên khoa (miễn dịch, thấp khớp, thần kinh) khi có nghi ngờ bệnh lý hệ thống tiềm ẩn.
Tài liệu tham khảo:
Uday Devgan, 2026, CataractCoach™ 2911: Podcast 161: Pedram Hamrah MD, Cataractcoach.com, Video ID: FqcgWLD4mAA.