Tiếp cận chẩn đoán và quản lý lác trong (Acquired Esotropia) ở trẻ em

Bs Ngô Hữu Thế
13.10.26
Last Updated

Lác trong mắc phải (Acquired Esotropia) được định nghĩa là tình trạng lác trong xuất hiện sau một giai đoạn thị giác hai mắt bình thường, với khởi phát sau 6 tháng tuổi. Việc nhận diện sớm là tối quan trọng để loại trừ các bệnh lý nghiêm trọng, ví dụ như trường hợp một bệnh nhi 7 tuổi có biểu hiện lác trong đột ngột, kết quả MRI cho thấy tăng tín hiệu ở cầu não và được chẩn đoán mắc bệnh lý não do ure huyết (Uremic Encephalopathy).

Các bước chẩn đoán lác trong mắc phải

Quy trình chẩn đoán bắt đầu bằng việc khai thác bệnh sử chi tiết: xác định thời điểm khởi phát (cấp tính hay âm thầm), tính chất của độ lác (hằng định hay không hằng định), sự thay đổi độ lác, tư thế đầu bất thường, sự khác biệt giữa độ lác nhìn xa và nhìn gần, cũng như triệu chứng song thị (Diplopia). Tiếp theo, bắt buộc thực hiện khúc xạ liệt điều tiết (Cycloplegic Refraction) để phát hiện viễn thị chưa được điều chỉnh. Khám lâm sàng cần đánh giá tư thế đầu, trạng thái cảm giác (khả năng hợp thị, ức chế hoặc nhược thị), vận nhãn và đo độ lác ở các hướng nhìn để phân biệt lác đồng hành (Comitant) hay lác không đồng hành (Incompetent).

Phân loại và ví dụ lâm sàng

Lác trong mắc phải được phân loại dựa trên thành phần điều tiết và tính chất đồng hành. Lác trong điều tiết khúc xạ được điều chỉnh hoàn toàn bằng kính. Lác trong điều tiết không do khúc xạ (tỷ lệ AC/A cao) thường cần kính hai tròng (Bifocals). Lác trong một phần điều tiết có độ lác đáng kể ngay cả khi đã đeo kính chỉnh toàn bộ viễn thị. Đối với lác trong không điều tiết, cần phân biệt lác đồng hành (nguyên phát như lác trong cơ bản, quá mức hội tụ, suy giảm phân kỳ; hoặc thứ phát do bệnh lý giác mạc/đáy mắt, sau phẫu thuật) và lác không đồng hành (do liệt cơ hoặc hạn chế vận động).

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Định nghĩa lác trong mắc phảiKhởi phát sau 6 tháng tuổi
Ví dụ ca bệnh 17 tuổi, lác trong đột ngột, Uremic Encephalopathy
Ví dụ ca bệnh 24 tuổi, viễn thị 4.5 diopters, lác trong 20 prism (xa) và 25 prism (gần)
Ngưỡng tỷ lệ AC/A cần kính hai tròngTrên 5
Ví dụ ca bệnh 38 tuổi, lác trong đột ngột 40 prism (xa) và 45 prism (gần), liệt dây thần kinh VI
Bình luận: Tác giả nhấn mạnh việc chụp hình ảnh thần kinh (neuroimaging) là bắt buộc trong mọi trường hợp lác trong mắc phải cấp tính (AAC), ngay cả khi không có dấu hiệu thần kinh khu trú, để loại trừ bệnh lý nội sọ. Hạn chế của tài liệu là không cung cấp dữ liệu thống kê về độ nhạy của các dấu hiệu lâm sàng trong việc dự báo bệnh lý thần kinh.

Quản lý và điều trị

Chiến lược quản lý bao gồm: chỉnh kính toàn bộ viễn thị, sử dụng kính hai tròng nếu tỷ lệ AC/A cao, và điều trị nhược thị sớm. Nếu bệnh nhân không dung nạp kính, có thể dùng thuốc liệt điều tiết trong 2 tuần. Đối với lác trong không đồng hành hoặc lác trong mắc phải cấp tính, cần chụp MRI có cản quang. Phẫu thuật (như lùi cơ trực trong) được cân nhắc khi các phương pháp bảo tồn không hiệu quả hoặc trong các trường hợp liệt cơ. Botox có thể được sử dụng trong một số trường hợp trước khi tình trạng ức chế hoặc nhược thị hình thành.

  • Luôn thực hiện khúc xạ liệt điều tiết cho mọi trường hợp lác trong mắc phải.
  • Chụp MRI có cản quang cho tất cả các ca lác trong mắc phải cấp tính (AAC).
  • Kiểm tra tỷ lệ AC/A để quyết định sử dụng kính hai tròng.
  • Phát hiện và điều trị nhược thị càng sớm càng tốt.
  • Theo dõi sát tái phát sau phẫu thuật hoặc sau tiêm Botox.

Tài liệu tham khảo:

Aravind Eye Hospital Pondicherry, 2026, Decoding Acquired Esotropia striking Balance in Management, AUROTUBE, Video ID: wyBaBZ3fjJo.

Xem thêm