Hội thảo AIOC 2026 IC507 đã trình bày các chiến lược quản lý toàn diện cho tình trạng thủng giác mạc (corneal perforation), một tổn thương mất toàn bộ chiều dày mô giác mạc đòi hỏi sự can thiệp cấp cứu để bảo tồn tính toàn vẹn của nhãn cầu. Kết quả thị giác trong các trường hợp này thường biến thiên cao và phụ thuộc vào nhiều yếu tố, đòi hỏi bác sĩ lâm sàng phải cá thể hóa phương pháp điều trị dựa trên kích thước, vị trí lỗ thủng và bệnh lý nền.
Đặc điểm lâm sàng và chẩn đoán
Bệnh nhân thủng giác mạc thường biểu hiện với các triệu chứng đau, giảm thị lực và sung huyết. Các dấu hiệu lâm sàng quan trọng bao gồm nghiệm pháp Seidel dương tính, tiền phòng nông hoặc xẹp, sa mống mắt và nhãn áp thấp trong giai đoạn cấp tính. Việc sử dụng chụp cắt lớp kết mạc trước (Anterior Segment Optical Coherence Tomography - ASOC) đóng vai trò quan trọng trong việc xác định mức độ thủng, đặc biệt hữu ích trong các trường hợp thủng dọa (impending perforation) hoặc sau khi đã dán keo sinh học để đánh giá lượng mô còn lại và lập kế hoạch phẫu thuật.
Quản lý thủng giác mạc nhỏ
Đối với các lỗ thủng nhỏ (dưới 3 mm), việc sử dụng keo dán mô (Tissue Adhesive - TA) kết hợp với kính tiếp xúc băng (Bandage Contact Lens - BCL) là một lựa chọn hiệu quả. Keo dán mô, thường là các ester của cyanoacrylic acid, có đặc tính kháng khuẩn đối với vi khuẩn Gram dương, chống phân hủy collagen và không phân hủy sinh học, giúp duy trì hỗ trợ cấu trúc. Kỹ thuật này yêu cầu làm sạch kỹ biểu mô không lành và mô hoại tử, làm khô bề mặt trước khi dán một lượng keo tối thiểu. Các biến chứng tiềm ẩn bao gồm bong keo sớm, tân mạch giác mạc và nhiễm trùng.
Kỹ thuật ghép vạt Tenon và màng ối
Ghép vạt Tenon (Tenon patch graft) là một lựa chọn tự thân hữu ích, đặc biệt trong các trường hợp thiếu hụt mô hoặc không có sẵn màng ối, với ưu điểm không gây thải ghép. Kỹ thuật này không được khuyến cáo trong các trường hợp nhiễm trùng giác mạc cấp tính do nguy cơ tan chảy vạt. Đối với màng ối (Amniotic Membrane Grafting - AMG), đây là một chất nền tốt cho sự phát triển biểu mô với đặc tính chống viêm và chống tạo mạch. Trong các trường hợp thủng giác mạc, cần sử dụng nhiều lớp màng ối để đảm bảo độ ổn định cấu trúc (tectonic stability).
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Kích thước thủng nhỏ | dưới 3 mm |
| Kích thước thủng trung bình | 2 đến 5 mm |
| Kích thước thủng lớn | trên 5 mm (hoặc trên 9.5 mm theo định nghĩa ghép lớn) |
| Thời gian keo dán lưu lại | 4 đến 8 tuần |
| Tỷ lệ thành công ghép lớn | khoảng 80% (duy trì nhãn cầu), 56% (sau 5 năm) |
| Liều Methylprednisolone IV | 500 đến 1000 mg |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026 IC507; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các tác giả nhấn mạnh việc cá thể hóa điều trị là chìa khóa, trong đó ưu tiên hàng đầu là bảo tồn nhãn cầu (tectonic success) trước khi tính đến phục hồi thị lực. Hạn chế của các phương pháp dán keo và ghép vạt là nguy cơ tân mạch và tái thủng, đặc biệt ở bệnh nhân có bệnh lý bề mặt nhãn cầu tiến triển như OCP hoặc SJS.
- Luôn ưu tiên bảo tồn tính toàn vẹn của nhãn cầu trong giai đoạn cấp cứu.
- Cá thể hóa phương pháp dựa trên kích thước lỗ thủng và bệnh lý nền (tự miễn, nhiễm trùng, chấn thương).
- Sử dụng keo dán mô và BCL như một biện pháp tạm thời (stop-gap) để ổn định nhãn cầu trước khi phẫu thuật xác định.
- Kết hợp điều trị nội khoa (ức chế miễn dịch, steroid toàn thân) trong các bệnh lý tự miễn để giảm nguy cơ tái thủng.
- Luôn kiểm tra và điều trị nguyên nhân gốc rễ (underlying etiology) song song với việc sửa chữa tổn thương tại chỗ.
Tài liệu tham khảo:
AIOC 2026, 2026, IC507 Plugging the hole Algorithmic Approach to the Management of Corneal perforation, aioseditorproceedings, Video ID: kLdOBG1m7hM.