Tính toán công suất thủy tinh thể nhân tạo trong các tình huống lâm sàng bất thường

Bs Ngô Hữu Thế
24.10.26
Last Updated

Bài giảng tại AIOC2026 (năm 2026) về chủ đề tính toán công suất thủy tinh thể nhân tạo (IOL) trong các tình huống lâm sàng bất thường đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kiểm soát sai số đo đạc và lựa chọn công thức phù hợp. Các yếu tố gây sai số chính bao gồm lỗi đo đạc (measurement error) và lỗi công thức (formula error), đặc biệt trong các mắt có cận thị rất cao hoặc các tình trạng bệnh lý phức tạp.

Sai số trong cận thị rất cao

Trong các mắt cận thị trục (axial myopia) rất cao, sự hóa lỏng dịch kính (vitreous liquefaction) có thể làm thay đổi chỉ số khúc xạ, dẫn đến ước tính sai chiều dài trục nhãn cầu (axial length - AL) và gây ra hiện tượng viễn thị ngoài ý muốn (hyperopic surprise). Các phương pháp điều chỉnh như Wang-Koch adjustment được khuyến cáo cho mắt có AL > 25,25 mm. Đối với các mắt có AL > 26,5 mm, các công thức như Barrett True-K hoặc các phương pháp re-optimized SRK/T thường cho kết quả tốt hơn. Cần lưu ý tránh sử dụng các điều chỉnh quá mức trong phẫu thuật sau khúc xạ.

Công nghệ đo đạc và mắt ngắn

Sử dụng máy đo sinh trắc học quang học (optical biometry) với công nghệ quét nguồn (swept-source OCT biometer) giúp giảm thiểu sai số nhờ phương pháp đo phân đoạn (segmented method). Đối với mắt ngắn (AL < 22 mm), vị trí đặt IOL (effective lens position - ELP) trở nên cực kỳ quan trọng; một sai lệch 1 mm của ELP có thể dẫn đến sai số khúc xạ lên tới 2,75 diopters. Các công thức như Hoffer Q hiện được coi là lỗi thời cho các trường hợp này, thay vào đó nên ưu tiên các công thức hiện đại như Barrett Universal II hoặc Hill-RBF.

Quản lý mắt có dầu silicon

Khi phẫu thuật đục thủy tinh thể trên mắt đang chứa dầu silicon, việc đo đạc AL bằng siêu âm (ultrasound biometry) là chống chỉ định vì dầu silicon cản trở sóng âm. Chỉ nên sử dụng sinh trắc học quang học và cần thiết lập chế độ "silicon oil-filled" trên máy đo. Do vận tốc âm thanh trong dầu silicon khác với mô mắt, việc đo đạc nên thực hiện ở tư thế ngồi để tránh dịch chuyển dầu. Nếu không thể đo chính xác, có thể sử dụng AL của mắt đối diện hoặc đo trước khi bơm dầu. Quy tắc kinh nghiệm là cộng thêm 3-5 diopters vào công suất IOL tính toán để bù trừ cho hiện tượng viễn thị sau khi lấy dầu.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Ngưỡng AL cho điều chỉnh Wang-Koch> 25,25 mm
Sai số khúc xạ do 1 mm dịch chuyển ELP2,75 diopters
Sai số khúc xạ tối đa ở mắt ngắn3,75 diopters
Vận tốc âm thanh trong dầu silicon1.000 m/s
Điều chỉnh công suất IOL khi có dầu siliconCộng 3-5 diopters
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026 (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc sử dụng sinh trắc học quang học là tiêu chuẩn vàng, đặc biệt trong mắt có dầu silicon. Hạn chế của bài giảng là chưa cung cấp dữ liệu so sánh trực tiếp (head-to-head) giữa các công thức mới nhất trên cỡ mẫu lớn, do đó bác sĩ cần thận trọng khi áp dụng các quy tắc kinh nghiệm (rule of thumb) cho từng bệnh nhân cụ thể.
  • Luôn kiểm tra chế độ đo trên máy sinh trắc học (đặc biệt là chế độ dầu silicon) và chuyển về chế độ bình thường ngay sau khi đo.
  • Ưu tiên sử dụng sinh trắc học quang học thay vì siêu âm trong mọi trường hợp có thể, đặc biệt là mắt có dầu silicon hoặc khí.
  • Đối với mắt cận thị trục rất cao, nên thực hiện đo nhiều lần trong cùng một ngày để kiểm tra sự sai biệt (discrepancy) nếu AL > 26 mm.
  • Tránh sử dụng các công thức cũ như Hoffer Q cho mắt ngắn; ưu tiên các công thức thế hệ mới như Barrett Universal II hoặc Hill-RBF.

Tài liệu tham khảo:

Tejas Shah, 2026, Power Calculations in Abnormal Situations, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: nwEjXGfRR8o.

Xem thêm