Tối ưu hóa kết quả khúc xạ trong phẫu thuật đục thủy tinh thể

Bs Ngô Hữu Thế
21.10.26
Last Updated

Hội thảo AIOC 2026 IC351 về lập kế hoạch đạt kết quả khúc xạ tốt nhất cho bệnh nhân phẫu thuật đục thủy tinh thể đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kiểm soát các yếu tố khúc xạ. Phẫu thuật đục thủy tinh thể hiện nay đã trở thành một loại phẫu thuật khúc xạ, đòi hỏi sự chính xác cao trong biometry và kỹ thuật để đáp ứng kỳ vọng của bệnh nhân.

Hiểu về loạn thị trong phẫu thuật đục thủy tinh thể

Loạn thị (astigmatism) là một phần của các quang sai bậc thấp (lower order aberrations) cần được điều chỉnh. Khoảng 40% bệnh nhân phẫu thuật đục thủy tinh thể có loạn thị giác mạc từ 1 diopter trở lên. Các loại loạn thị bao gồm loạn thị giác mạc, loạn thị do thủy tinh thể và loạn thị võng mạc. Loạn thị giác mạc có thể là loạn thị đều hoặc không đều, với các dạng loạn thị xuôi chiều (with-the-rule), ngược chiều (against-the-rule) và loạn thị chéo (oblique).

Đánh giá trước phẫu thuật và vai trò của biometry

Việc đánh giá keratometry và biometry là yếu tố then chốt. Loạn thị khúc xạ trước phẫu thuật bao gồm loạn thị giác mạc và loạn thị do thủy tinh thể, nhưng sau phẫu thuật, chỉ loạn thị giác mạc tổng thể là quan trọng. Giác mạc phía sau thường dốc hơn ở kinh tuyến dọc trong 85% cá thể, với loạn thị giác mạc phía sau trung bình từ 0.3 đến 0.5 diopter. Việc chỉ đo bề mặt giác mạc phía trước dẫn đến đánh giá quá cao loạn thị xuôi chiều và đánh giá thấp loạn thị ngược chiều. Các máy đo quang học hiện đại như IOLMaster 700 có khả năng tính toán loạn thị phía sau thực tế.

Quản lý loạn thị và lựa chọn IOL

Khi loạn thị lớn hơn 0.75 diopter, việc sử dụng IOL toric là lựa chọn ưu tiên. Các vết mổ (incisions) có thể giúp điều chỉnh loạn thị từ 0.75 đến 1 diopter. Đối với phẫu thuật nhũ tương hóa thủy tinh thể (phacoemulsification) qua vết mổ 2.4 mm, hiệu ứng SIA (surgically induced astigmatism) là khoảng 0.1 đến 0.2 diopter, mức độ gần như không đáng kể. Mục tiêu là đạt được thị lực không kính tốt nhất cho bệnh nhân, với khuyến cáo để lại khoảng 0.3 đến 0.5 diopter loạn thị xuôi chiều vì giác mạc có xu hướng chuyển từ xuôi chiều sang ngược chiều theo thời gian (khoảng 5 năm).

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ bệnh nhân có loạn thị giác mạc ≥ 1D40%
Loạn thị giác mạc phía sau trung bình0.3 đến 0.5 diopter
Hiệu ứng SIA với vết mổ 2.4 mm0.1 đến 0.2 diopter
Ngưỡng loạn thị ưu tiên dùng IOL toric> 0.75 diopter
Mục tiêu loạn thị xuôi chiều còn lại0.3 đến 0.5 diopter
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026 IC351; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các tác giả nhấn mạnh việc cá thể hóa dựa trên đo đạc giác mạc phía sau là xu hướng tất yếu để giảm thiểu sai số khúc xạ.

Lựa chọn IOL đa tiêu cự và các lưu ý lâm sàng

IOL đa tiêu cự (multifocal IOLs) chia ánh sáng thành nhiều điểm hội tụ, trong khi IOL EDOF (extended depth of focus) tạo ra vùng tiêu cự mở rộng. Lựa chọn bệnh nhân là yếu tố quyết định, cần loại trừ các bệnh lý giác mạc, hoàng điểm hoặc thần kinh thị giác. Khô mắt (dry eye disease) là nguyên nhân phổ biến gây không hài lòng sau phẫu thuật, ảnh hưởng đến thị lực và phép đo keratometry. Cần điều trị khô mắt trước khi đo đạc. Kích thước đồng tử photopic > 2.8 mm và mesopic < 6 mm là tối ưu cho IOL đa tiêu cự.

Xử lý biến chứng và các tình huống đặc biệt

Nếu có bất thường về trục IOL, cần sử dụng phân tích vector để xác định mức độ xoay cần thiết. Đối với các trường hợp sau phẫu thuật khúc xạ hoặc keratoconus, việc tính toán IOL rất thách thức do phép đo keratometry không ổn định. Các công thức như Barrett True K được khuyến cáo sử dụng. Trong trường hợp keratoconus nặng (keratometry > 55 diopter), nên tránh dùng IOL toric. Đối với bệnh nhân sau ghép giác mạc (keratoplasty), cần đảm bảo các chỉ số khúc xạ ổn định trước khi phẫu thuật đục thủy tinh thể.

  • Luôn kiểm tra trục IOL toric sau phẫu thuật nếu bệnh nhân không hài lòng.
  • Điều trị khô mắt triệt để trước khi thực hiện các phép đo biometry.
  • Sử dụng các công thức tính toán IOL chuyên biệt cho mắt đã phẫu thuật khúc xạ hoặc keratoconus.
  • Cá thể hóa mục tiêu khúc xạ dựa trên nhu cầu thị giác và lối sống của bệnh nhân.
  • Thực hiện phẫu thuật với kỹ thuật chính xác, đảm bảo loại bỏ hoàn toàn chất nhầy (viscoelastic) để tránh xoay IOL.

Tài liệu tham khảo:

AIOC 2026, 2026, Planning the Best Refractive outcomes for your cataract surgery patient, AIOC 2026 IC351, Video ID: 4BroJkuClhU.

Xem thêm