Bài giảng tại AIOC2026 (IC565) năm 2026 của Dr. Ashu Agarwal trình bày các chiến lược tối ưu hóa đường mổ trong phẫu thuật Phacoemulsification nhằm kiểm soát loạn thị cho bệnh nhân đục thủy tinh thể. Việc hiểu rõ các thông số đường mổ là nền tảng quan trọng cho phẫu thuật viên, đặc biệt khi chưa tiếp cận được các công nghệ cao cấp như Toric IOL hoặc thiết bị chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu.
Các thông số kiểm soát loạn thị
Kiểm soát loạn thị không phải là một môn khoa học chính xác do yếu tố lành thương vết mổ (wound healing) có thể thay đổi ở mỗi cá thể. Các thông số chính bao gồm kích thước đường mổ, khoảng cách từ trung tâm giác mạc, trục đường mổ và hiệu ứng ghép (coupling effect). Loạn thị là một đại lượng vectơ, bao gồm độ lớn (diopters) và hướng (trục). Phẫu thuật viên có thể tận dụng Surgically Induced Astigmatism (SIA) để giảm loạn thị có sẵn hoặc tối thiểu hóa loạn thị mới phát sinh.
Kích thước đường mổ tỉ lệ thuận với SIA; khi kích thước tăng, sự thư giãn mô và trượt vết mổ tăng lên, dẫn đến SIA cao hơn. Về vị trí, đường mổ càng gần trung tâm giác mạc thì SIA càng lớn. Do đó, đường mổ thái dương (temporal incision) thường được ưu tiên vì nằm xa trung tâm hơn, giúp giảm SIA. Hiệu ứng ghép (coupling effect) xảy ra khi đường mổ trên kinh tuyến dốc gây phẳng kinh tuyến đó và làm dốc kinh tuyến đối diện, giúp trung hòa loạn thị.
Vai trò của loạn thị giác mạc sau (Posterior Corneal Astigmatism - PCA)
PCA là loạn thị do bề mặt sau giác mạc gây ra, thường bị bỏ qua trong đo đạc keratometry truyền thống nhưng đóng vai trò quan trọng trong tính toán Toric IOL. Độ lớn trung bình của PCA là 0.3 diopters, thường gây loạn thị ngược quy luật (against the rule astigmatism). Việc bỏ qua PCA có thể dẫn đến sai số trong tính toán IOL. Các phương pháp đo đạc hiện đại như Scheimpflug tomography (ví dụ: Pentacam), Dual Scheimpflug analyzers hoặc Swept-source OCT cho phép đo tổng công suất giác mạc, giúp cải thiện kết quả khúc xạ và tránh quá chỉnh (overcorrection) loạn thị thuận quy luật hoặc thiếu chỉnh (undercorrection) loạn thị ngược quy luật.
Kỹ thuật Phacoemulsification trên trục và OCCI
Phẫu thuật trên trục (on-axis phacoemulsification) được chỉ định khi loạn thị tiền phẫu từ 0.5 diopters trở lên. Với loạn thị dưới 0.5 diopters, phẫu thuật viên nên chọn đường mổ thái dương để đơn giản hóa quy trình. Đối với Opposite Clear Corneal Incision (OCCI), đây là kỹ thuật tạo hai đường mổ hầm giác mạc cách nhau 180 độ trên kinh tuyến dốc. Kỹ thuật này không đòi hỏi kỹ năng hay thiết bị bổ sung nhưng yêu cầu chăm sóc hậu phẫu cẩn thận do có hai vết mổ xuyên thấu. Khi thực hiện đường mổ limbal hoặc posterior limbal, cần thực hiện bóc tách kết mạc (conjunctival peritomy) để tránh tình trạng thoát dịch gây phồng kết mạc, làm khó khăn cho phẫu thuật.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Độ lớn PCA trung bình | 0.3 diopters |
| Loạn thị tiền phẫu chỉ định on-axis | ≥ 0.5 diopters |
| Kích thước đường mổ khuyến cáo | 2.8 - 3 mm |
| Loạn thị tiền phẫu chỉ định temporal | < 0.5 diopters |
| Độ chính xác Barrett Toric calculator | 99.9999% (tài liệu không nêu số liệu kiểm chứng cụ thể) |
Bình luận: Thông tin theo Dr. Ashu Agarwal, AIOC2026 (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc sử dụng các công cụ tính toán SIA và phát triển nomogram cá nhân là chìa khóa để đạt kết quả khúc xạ tối ưu. Hạn chế của phương pháp OCCI là nguy cơ nhiễm trùng (endophthalmitis) do vết mổ kép và sự khó dự đoán của quá trình lành thương.
- Sử dụng máy tính SIA (như Barrett Toric) để tính toán chính xác ngay cả khi không có thiết bị đo PCA chuyên dụng.
- Ưu tiên đường mổ thái dương cho loạn thị < 0.5 diopters để giảm thiểu SIA không mong muốn.
- Thực hiện bóc tách kết mạc khi làm đường mổ posterior limbal để tránh phồng kết mạc.
- Luôn đánh dấu trục chính xác trên bệnh nhân ở tư thế ngồi trước khi vào phòng mổ.
- Phát triển nomogram cá nhân dựa trên kết quả phẫu thuật của chính phẫu thuật viên.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Ashu Agarwal, 2026, Optimizing Phacoemulsification Incisions to Minimize Astigmatism, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: uV-hHVIZB90.