Bệnh thoái hóa hoàng điểm tuổi già (Age-related Macular Degeneration - AMD) là một bệnh lý nhãn khoa phổ biến, được thống kê vào năm 2014 tại Mỹ có khoảng 1,75 triệu người trên 40 tuổi bị tiến triển nặng ở ít nhất một mắt và 7,3 triệu người có các triệu chứng của bệnh. Bệnh được mô tả lần đầu tiên bởi tác giả vào năm 508, với các thuật ngữ ban đầu như ARM (Age-related Maculopathy).
Đặc điểm dịch tễ và yếu tố nguy cơ
Tỷ lệ mắc bệnh AMD tăng dần theo lứa tuổi và có sự khác biệt giữa các chủng tộc. Người da trắng và người gốc Tây Ban Nha thường gặp bệnh cao hơn so với người châu Á và châu Phi. Các yếu tố nguy cơ chính bao gồm tuổi tác (yếu tố nguy cơ cao nhất, không thể thay đổi), chủng tộc, hút thuốc lá (có thể kiểm soát để giảm nguy cơ), tăng huyết áp và tăng mỡ máu. Việc kiểm soát các yếu tố nguy cơ có thể thay đổi là cần thiết để giảm thiểu nguy cơ tiến triển bệnh.
Cơ chế bệnh sinh
Cơ chế bệnh sinh của AMD liên quan đến sự mất cân bằng oxy hóa, tích tụ các chất thải từ tế bào cảm quang (như lipofuscin) dưới biểu mô sắc tố võng mạc (RPE). Sự tích tụ này tạo thành các drusen. Ngoài ra, sự tăng sinh mạch máu (CNV - Choroidal Neovascularization) được thúc đẩy bởi các yếu tố như VEGF (Vascular Endothelial Growth Factor), tình trạng thiếu oxy tại tổ chức và phản ứng viêm với sự tham gia của các thành phần bổ thể như C3, C5a. Sự phá vỡ hàng rào máu võng mạc dẫn đến xuất tiết, phù nề và xuất huyết, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến thị lực.
Phân loại và chẩn đoán hình ảnh
AMD được phân loại dựa trên các đặc điểm lâm sàng và hình ảnh học. Các drusen được chia thành drusen cứng (kích thước nhỏ dưới 63 micrômét, ranh giới rõ) và drusen mềm (kích thước lớn, ranh giới không rõ). Chẩn đoán hình ảnh đóng vai trò quan trọng, bao gồm chụp ảnh màu đáy mắt, chụp mạch huỳnh quang (FA - Fluorescein Angiography), chụp mạch indocyanine xanh (ICG - Indocyanine Green Angiography) và chụp cắt lớp quang học (OCT - Optical Coherence Tomography). OCT giúp đánh giá chi tiết các lớp võng mạc, sự hiện diện của dịch dưới võng mạc hoặc dưới biểu mô sắc tố.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Dịch tễ (Mỹ, 2014) | 1,75 triệu người >40 tuổi bị nặng ít nhất 1 mắt; 7,3 triệu người có triệu chứng |
| Kích thước drusen cứng | Dưới 63 micrômét |
| Kích thước drusen mềm | Trên 60-125 micrômét |
| Tần suất khám định kỳ | 36 tháng một lần |
Bình luận: Thông tin theo [COLORFUL PRISM, 2022]; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tài liệu cung cấp cái nhìn tổng quan về cơ chế bệnh sinh và phân loại AMD, tuy nhiên cần lưu ý rằng các thuật ngữ trong bản dịch có thể chưa chuẩn xác hoàn toàn so với thuật ngữ chuyên ngành nhãn khoa quốc tế (ví dụ: "đôi dừng" có thể là drusen, "tân mạch" là CNV). Việc chẩn đoán và điều trị AMD hiện nay đã có nhiều tiến bộ, đặc biệt là các phác đồ tiêm nội nhãn anti-VEGF, cần cập nhật các hướng dẫn điều trị mới nhất.
Hướng dẫn thực hành
- Khuyên bệnh nhân bỏ thuốc lá để giảm nguy cơ tiến triển bệnh.
- Khuyến khích chế độ ăn nhiều cá và bổ sung các chất chống oxy hóa (vitamin C, E, lutein, kẽm) cho bệnh nhân AMD thể khô.
- Hướng dẫn bệnh nhân tự theo dõi thị lực tại nhà bằng bảng Amsler.
- Khám định kỳ 36 tháng một lần hoặc ngay khi có triệu chứng bất thường như nhìn hình bị cong, lồi lõm.
- Sử dụng OCT để chẩn đoán và theo dõi các trường hợp nghi ngờ có tân mạch hoặc phù hoàng điểm.
Tài liệu tham khảo:
COLORFUL PRISM, 2022, BỆNH THOÁI HÓA HOÀNG ĐIỂM TUỔI GIÀ, YouTube, Video ID: fGM_i_EXmdI.