Tổng quan các nghiên cứu lâm sàng về phẫu thuật đục thủy tinh thể và bệnh lý nhãn khoa

Bs Ngô Hữu Thế
28.10.26
Last Updated

Tổng quan các nghiên cứu lâm sàng về phẫu thuật đục thủy tinh thể và bệnh lý nhãn khoa

Phiên họp AIOC 2026 về đục thủy tinh thể (Cataract) đã trình bày các nghiên cứu quan sát và can thiệp đa dạng, tập trung vào hồ sơ lâm sàng, kết cục phẫu thuật và các phương pháp chẩn đoán mới. Các báo cáo bao gồm nghiên cứu trên 30 mắt về ectopia lentis, 200 bệnh nhân về hội chứng mắt thứ hai (second eye syndrome), 18 bệnh nhân phẫu thuật đục thủy tinh thể sau đặt ICL, 250 mắt về phẫu thuật đục thủy tinh thể trên bệnh nhân giả bong bao (pseudoexfoliation glaucoma), 100 trẻ em về nhiễm trùng TORCH, và nghiên cứu trên 58 mắt về tác động của kính nội nhãn lọc ánh sáng xanh.

Hồ sơ lâm sàng và kết cục phẫu thuật ectopia lentis

Nghiên cứu hồi cứu trên 30 mắt của 15 bệnh nhân bị ectopia lentis cho thấy độ tuổi trung bình khi trình diện là 9,8 tuổi (khoảng 3-22 tuổi). Kỹ thuật phẫu thuật được thực hiện là cắt thủy tinh thể (lensctomy) kết hợp cắt dịch kính (vitrectomy) và đặt kính iris claw lens cố định mống mắt. Kết quả cho thấy sự cải thiện đáng kể về thị lực và tương đương cầu (spherical equivalent) sau phẫu thuật. Các biến chứng bao gồm sự hiện diện của chất thủy tinh thể trong tiền phòng (4 mắt), trong dịch kính (1 mắt) và đồng tử lệch (corotopia) ở 2 mắt. Tác giả nhấn mạnh phẫu thuật sớm ở trẻ em giúp phục hồi thị lực và giảm nguy cơ nhược thị (amblyopia).

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cỡ mẫu30 mắt, 15 bệnh nhân
Tuổi trung bình9,8 tuổi (3-22 tuổi)
Độ lệch thủy tinh thể trung bình5,89 clock hours
Tỷ lệ lác (strabismus)6,6%
Tỷ lệ tiền sử gia đình33%
Biến chứng chất thủy tinh thể tiền phòng4 mắt
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Nghiên cứu này nhấn mạnh tính khả thi của iris claw lens trong các trường hợp thiếu hụt hỗ trợ bao thủy tinh thể. Tuy nhiên, cỡ mẫu nhỏ (30 mắt) và thiết kế hồi cứu là hạn chế cần lưu ý khi ngoại suy kết quả.

Hội chứng mắt thứ hai trong phẫu thuật đục thủy tinh thể

Nghiên cứu quan sát trên 200 bệnh nhân tại Tây Bengal đánh giá hội chứng mắt thứ hai (second eye syndrome), nơi bệnh nhân cảm nhận phẫu thuật mắt thứ hai đau hơn, kéo dài hơn và ít "kỳ diệu" hơn so với mắt đầu tiên. Kết quả cho thấy 48,5% bệnh nhân cảm thấy phẫu thuật mắt thứ hai khó chịu hơn, trong khi 18,5% cảm thấy ngược lại. Tác giả cho rằng đây chủ yếu là vấn đề tâm lý do kỳ vọng cao và sự chú ý tăng lên của bệnh nhân, thay vì biến chứng phẫu thuật thực sự. Việc tư vấn kỹ lưỡng trước phẫu thuật được khuyến cáo để quản lý kỳ vọng của bệnh nhân.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cỡ mẫu200 bệnh nhân
Tỷ lệ cảm thấy mắt thứ hai khó chịu hơn48,5%
Tỷ lệ cảm thấy mắt thứ nhất khó chịu hơn18,5%
Độ tuổi bệnh nhân35-65 tuổi
Bình luận: Hội chứng mắt thứ hai là một hiện tượng tâm lý lâm sàng quan trọng. Việc tư vấn (counseling) là chìa khóa để giảm bớt sự lo âu và cải thiện sự hài lòng của bệnh nhân.

Phẫu thuật đục thủy tinh thể ở bệnh nhân sau đặt ICL

Nghiên cứu can thiệp tiến cứu trên 18 bệnh nhân bị đục thủy tinh thể có tiền sử cận thị nặng và đã đặt ICL (Implantable Collamer Lens) cho thấy phương pháp phẫu thuật một thì (simultaneous ICL explantation and cataract surgery) là khả thi. Các kỹ thuật như soft shell technique được sử dụng để bảo vệ nội mô giác mạc. Kết quả cho thấy 80% bệnh nhân đạt thị lực BCVA 20/30, với mức mất tế bào nội mô tối đa từ 12-14%. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đo sinh trắc học (biometry) chính xác và tư vấn trước phẫu thuật.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cỡ mẫu18 bệnh nhân
Tỷ lệ đạt BCVA 20/3080%
Mất tế bào nội mô tối đa12-14%
Độ tuổi bệnh nhânDưới 43-44 tuổi
Bình luận: Phẫu thuật trên mắt đã đặt ICL đòi hỏi kỹ thuật cao để tránh tổn thương nội mô. Việc sử dụng soft shell technique là một chiến lược bảo vệ hiệu quả.

Phẫu thuật đục thủy tinh thể trên bệnh nhân giả bong bao

Nghiên cứu trên 250 mắt chia thành 3 nhóm (75 mắt giả bong bao, 50 mắt giả bong bao kèm glaucoma, 125 mắt đục thủy tinh thể đơn thuần) cho thấy phẫu thuật đục thủy tinh thể bằng phương pháp mổ nhỏ thủ công (manual small incision cataract surgery - MSICS) là một lựa chọn điều trị hiệu quả trong điều kiện nguồn lực hạn chế. Các biến chứng như yếu dây chằng (zonular weakness) và vỡ bao sau (posterior capsular rupture) cao hơn ở nhóm giả bong bao kèm glaucoma. Tuy nhiên, phẫu thuật vẫn mang lại lợi ích đáng kể về thị lực và kiểm soát nhãn áp.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cỡ mẫu250 mắt
Nhóm A (giả bong bao)75 mắt
Nhóm B (giả bong bao kèm glaucoma)50 mắt
Nhóm C (đục thủy tinh thể đơn thuần)125 mắt
Bình luận: MSICS là kỹ thuật quan trọng trong bối cảnh thiếu hụt máy phacoemulsification. Cần chuẩn bị sẵn sàng các thiết bị hỗ trợ như CTR (Capsular Tension Ring) khi dự đoán có yếu dây chằng.

Tầm quan trọng của sàng lọc TORCH ở trẻ em

Nghiên cứu hồi cứu trên 100 trẻ em (10 ngày đến 12 tháng tuổi) bị đục thủy tinh thể bẩm sinh cho thấy CMV và rubella là các tác nhân gây bệnh phổ biến nhất trong bối cảnh Ấn Độ. Việc sàng lọc TORCH (Toxoplasma, Rubella, CMV, Herpes, Syphilis) được khuyến cáo mạnh mẽ trong quy trình đánh giá đục thủy tinh thể ở trẻ em để hỗ trợ chẩn đoán sớm và quản lý sức khỏe bà mẹ.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cỡ mẫu100 trẻ em
Độ tuổi10 ngày đến 12 tháng
Tác nhân phổ biến nhấtCMV và rubella
Bình luận: Sàng lọc TORCH là cần thiết để xác định nguyên nhân nhiễm trùng trong đục thủy tinh thể bẩm sinh, từ đó có hướng can thiệp y tế phù hợp.

Đánh giá kính nội nhãn lọc ánh sáng xanh

Nghiên cứu trên 58 mắt từ 39 người hiến tặng (16 mắt đặt kính lọc ánh sáng xanh - BFIL, 24 mắt không lọc - nonBFIL, 18 mắt giả - fake) cho thấy không có sự khác biệt đáng kể về mức độ tổn thương DNA do oxy hóa (A2SDG) giữa các nhóm kính. Tác giả kết luận rằng việc lựa chọn kính nội nhãn nên dựa trên sở thích của bệnh nhân thay vì chỉ dựa vào giả thuyết bảo vệ quang học.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cỡ mẫu58 mắt
Số người hiến tặng39 người
Nhóm BFIL16 mắt
Nhóm nonBFIL24 mắt
Nhóm fake18 mắt
Bình luận: Kết quả này thách thức giả thuyết về lợi ích vượt trội của kính lọc ánh sáng xanh trong việc giảm stress oxy hóa tại hoàng điểm. Cần thêm các nghiên cứu lâm sàng dài hạn để xác nhận.
  • Tư vấn kỹ lưỡng trước phẫu thuật giúp quản lý kỳ vọng và giảm hội chứng mắt thứ hai.
  • Sử dụng soft shell technique giúp bảo vệ nội mô giác mạc trong các ca phẫu thuật phức tạp.
  • Sàng lọc TORCH nên là quy trình thường quy trong đánh giá đục thủy tinh thể bẩm sinh.
  • Lựa chọn kính nội nhãn nên ưu tiên sự hài lòng của bệnh nhân thay vì chỉ dựa vào tính năng lọc ánh sáng xanh.
  • Chuẩn bị sẵn sàng các thiết bị hỗ trợ như CTR khi phẫu thuật các ca có nguy cơ yếu dây chằng.

Tài liệu tham khảo:

AIOC 2026, 2026, AIOC 2026 Free Paper Cataract III + Semi Finals, aioseditorproceedings, Video ID: 9yVN83_4hck

Xem thêm