Tổng quan hệ thống ghi hình và biên tập trong phẫu thuật nhãn khoa

Bs Ngô Hữu Thế
27.10.26
Last Updated

Bài giảng tại sự kiện AIOS Editor Proceedings 2026 (IC175) cung cấp cái nhìn tổng quan về hệ thống ghi hình phẫu thuật, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc ghi lại hình ảnh để cải thiện kỹ năng phẫu thuật và chất lượng chăm sóc bệnh nhân. Hệ thống bao gồm các thành phần kỹ thuật từ bộ chia chùm sáng (beam splitter), bộ ghép nối (coupler), camera, bộ phủ hình (video overlay) đến các thiết bị lưu trữ chuyên dụng.

Thành phần hệ thống ghi hình

Hệ thống bắt đầu với bộ chia chùm sáng (beam splitter) đặt tại kính hiển vi phẫu thuật. Thiết bị này đóng vai trò quan trọng trong việc phân tách ánh sáng từ mắt bệnh nhân. Thông thường, 80% ánh sáng được dẫn đến mắt phẫu thuật viên, trong khi 20% còn lại được chuyển hướng đến bộ chia chùm sáng và camera. Việc sử dụng thiết bị từ nhà sản xuất gốc của kính hiển vi được khuyến cáo để đạt chất lượng tối ưu. Sau bộ chia chùm sáng, ánh sáng đi qua bộ ghép nối (coupling device) để truyền đến camera. Các loại ngàm kết nối phổ biến bao gồm C-mount (đường kính khoảng 1 inch, dạng ren) thường dùng trong công nghiệp và an ninh, và E-mount (dạng ngàm bayonet) thường thấy trên các dòng máy ảnh mirrorless của Sony.

Kiểm soát khẩu độ và độ sâu trường ảnh

Việc điều chỉnh khẩu độ (aperture) ảnh hưởng trực tiếp đến độ sâu trường ảnh (depth of field) và lượng ánh sáng đi vào cảm biến. Khi chỉ số khẩu độ ở mẫu số nhỏ (ví dụ: mở rộng), khẩu độ rộng hơn cho phép nhiều ánh sáng đi vào hơn nhưng độ sâu trường ảnh nông, dẫn đến việc chỉ tập trung nét vào một cấu trúc như bao trước thủy tinh thể. Ngược lại, khi tăng chỉ số khẩu độ (ví dụ: 22), khẩu độ trở nên rất nhỏ, giúp tăng độ sâu trường ảnh, cho phép cả mống mắt và bao sau cũng nằm trong vùng lấy nét. Phẫu thuật viên cần điều chỉnh thông số này dựa trên lượng ánh sáng cần thiết cho cảm biến.

Truyền dẫn tín hiệu và bộ phủ hình

Tín hiệu từ camera có thể xuất qua cổng HDMI (17 dây dẫn) hoặc SDI (coaxial cable). Đối với khoảng cách truyền dẫn xa, SDI là lựa chọn ưu tiên do chất lượng phát sóng (broadcast quality). Bộ phủ hình (video overlay) là thiết bị cần thiết cho mục đích giảng dạy, cho phép chồng hình ảnh thông số máy phẫu thuật lên video phẫu thuật. Các thiết bị này có thể là loại độ phân giải tiêu chuẩn hoặc độ phân giải cao (high definition) với đầu vào/đầu ra SDI hoặc HDMI. Khi sử dụng cáp HDMI, tác giả khuyến cáo nên chọn loại cáp chất lượng cao, đạt chuẩn 2.0 hoặc 2.1, hỗ trợ 8K ngay cả khi chỉ ghi hình ở 2K hoặc 4K để đảm bảo tốc độ truyền tải đạt 40-48 Gbps.

Thiết bị ghi hình và lưu trữ

Các thiết bị ghi hình bao gồm từ các bộ ghi hình trò chơi (game recorders) như AverMedia (hỗ trợ 1080p và 4K pass-through) đến các bộ ghi hình chuyên dụng 4K như Elgato. Một số hệ thống nhỏ gọn từ các công ty như ESC hoặc 3D Medices cung cấp giải pháp tích hợp bao gồm camera, cáp, bộ ghi và điều khiển từ xa, cho phép ghi trực tiếp vào thẻ nhớ micro SD. Đối với lưu trữ, người dùng có thể sử dụng thẻ SD, thiết bị ghi từ tính, ổ cứng thể rắn (solid state) hoặc hệ thống lưu trữ mạng (NAS) để truy cập dữ liệu từ xa.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ phân tách ánh sáng (Beam splitter)80% cho phẫu thuật viên, 20% cho camera
Đường kính C-mountKhoảng 1 inch
Tốc độ truyền tải cáp HDMI khuyến cáo40 Gbps đến 48 Gbps
Loại cáp HDMICertified 2.0 hoặc 2.1
Hệ thống lưu trữMicro SD, SD card, thiết bị từ tính, solid state, NAS
Bình luận: Thông tin theo AIOS Editor Proceedings (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các thiết bị ghi hình chuyên dụng trong nhãn khoa thường có chi phí cao, việc sử dụng các thiết bị thương mại (như game recorders) là một giải pháp thay thế tiết kiệm nhưng cần lưu ý về độ trễ tín hiệu và tính tương thích với các hệ thống kính hiển vi hiện có.
  • Ưu tiên sử dụng cáp HDMI chuẩn 2.0/2.1 để đảm bảo băng thông truyền tải hình ảnh chất lượng cao.
  • Sử dụng bộ chia chùm sáng từ nhà sản xuất kính hiển vi gốc để đảm bảo độ chính xác quang học.
  • Cân nhắc sử dụng hệ thống lưu trữ NAS để quản lý dữ liệu phẫu thuật tập trung và truy cập từ xa.
  • Điều chỉnh khẩu độ phù hợp với độ sâu trường ảnh mong muốn trong từng bước phẫu thuật cụ thể.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Debashis Dutta, 2026, Overview of the Recording and Editing Process, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: duVa0Bo6hww.

Xem thêm