Dữ liệu thống kê năm 2020 từ tổ chức ung thư toàn cầu cho thấy ung thư vòm họng (Nasopharyngeal Carcinoma - NPC) không nằm trong top 10 ung thư thường gặp nhất trên thế giới, với tần suất xếp thứ 23. Tuy nhiên, bệnh lý này có đặc điểm dịch tễ học quan trọng tại khu vực Đông Nam Á, bao gồm Việt Nam, đòi hỏi bác sĩ lâm sàng cần có kiến thức chẩn đoán phân biệt chính xác.
Cơ chế bệnh sinh
NPC phát triển từ biểu mô vùng vòm họng. Các yếu tố nguy cơ chính bao gồm yếu tố di truyền (liên quan đến kháng nguyên hòa hợp mô HLA), nhiễm virus (như EBV - Epstein-Barr Virus), và các yếu tố môi trường như thói quen ăn thực phẩm muối (cá muối, thịt muối) chứa các tác nhân gây ung thư hóa học (như nitrosamine). Sự phối hợp của các yếu tố này dẫn đến đột biến tế bào và hình thành khối u.
Dữ liệu dịch tễ học và lâm sàng
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tần suất NPC toàn cầu | Thứ 23, tài liệu không nêu n |
| Tỷ lệ mắc mới tại Châu Á | Trên 80% ca mắc mới toàn thế giới |
| Tỷ lệ tử vong tại Châu Á | Trên 80% ca tử vong toàn thế giới |
| Tỷ lệ mắc mới tại Việt Nam (Nam) | 8,1 trên 100.000 dân |
| Tỷ lệ mắc mới tại Việt Nam (Nữ) | 2,8 trên 100.000 dân |
| Thứ hạng tử vong NPC | Thứ 22 toàn cầu |
Bình luận: Tài liệu là bản ghi chép bài giảng lâm sàng, không phải nghiên cứu khoa học chính thống. Các số liệu về dịch tễ học mang tính chất tham khảo từ thống kê toàn cầu năm 2020. Hạn chế của tài liệu là thiếu các bằng chứng lâm sàng cụ thể từ các thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng (RCT) và chủ yếu dựa trên kinh nghiệm giảng dạy. Cần lưu ý sự khác biệt về tỷ lệ mắc giữa nam và nữ cũng như yếu tố vùng miền trong thực hành chẩn đoán.
Thay đổi thực hành lâm sàng
- Luôn cân nhắc chẩn đoán phân biệt NPC ở bệnh nhân có triệu chứng ngạt mũi một bên, chảy mũi dịch nhầy hoặc máu, và nghe kém không rõ nguyên nhân.
- Thực hiện hội chẩn chuyên khoa Tai Mũi Họng sớm khi nghi ngờ tổn thương vùng vòm họng để thực hiện nội soi và sinh thiết mô bệnh học.
- Sử dụng chẩn đoán hình ảnh (CT scan) có tiêm thuốc cản quang để đánh giá mức độ xâm lấn của khối u trước khi quyết định phương hướng điều trị.
- Chú ý các triệu chứng thần kinh sọ (như đau nhức nửa đầu, nhìn đôi) có thể là dấu hiệu của khối u lan rộng.
Tài liệu tham khảo:
QUANG PHAM, 2022, LT Ung thư vòm họng | Ck1 K26, YouTube, Video ID: Md0wOhef6yk