Tổng quan về viêm màng bồ đào ở trẻ em: Chẩn đoán và quản lý lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
11.10.26
Last Updated

Trong giai đoạn từ năm 2020 đến 2025, tại Viện Mắt Tưởng niệm (Memorial Institute) đã thực hiện thăm khám cho 1133 trẻ em mắc viêm màng bồ đào (pediatric uveitis). Việc quản lý bệnh lý này đòi hỏi sự phối hợp đa chuyên khoa chặt chẽ và quy trình theo dõi hệ thống để đạt được kết quả thị giác tối ưu.

Quy trình thăm khám và đánh giá lâm sàng

Quy trình thăm khám bắt đầu bằng việc thu thập bệnh sử chi tiết, bao gồm các triệu chứng đặc thù ở trẻ em như tình trạng đỏ mắt, giảm thị lực hoặc các dấu hiệu gián tiếp. Bác sĩ cần đánh giá kỹ lưỡng các thành phần của mắt: giác mạc (cornea), mống mắt (iris), thủy tinh thể (lens) và dịch kính (vitreous). Các dấu hiệu như phù giác mạc, teo mống mắt, đục thủy tinh thể hoặc viêm dịch kính (vitritis) cần được ghi nhận. Đối với các trường hợp nghi ngờ viêm màng bồ đào không nhiễm trùng, các xét nghiệm cận lâm sàng cơ bản bao gồm công thức máu (CBC), tốc độ máu lắng (ESR), CRP, chức năng gan và thận được chỉ định. Trong trường hợp nghi ngờ sarcoidosis, xét nghiệm ACE (Angiotensin-converting enzyme) và test lao (tuberculin test) là cần thiết.

Phân loại và biểu hiện lâm sàng

Viêm màng bồ đào được phân loại dựa trên vị trí giải phẫu: viêm màng bồ đào trước (anterior uveitis), viêm màng bồ đào trung gian (intermediate uveitis) và viêm màng bồ đào sau (posterior uveitis). Viêm màng bồ đào trung gian thường biểu hiện với các tế bào viêm trong dịch kính, đôi khi tạo thành hình ảnh "snow banking" hoặc "snow balls". Đối với viêm màng bồ đào sau, các tổn thương võng mạc và hắc mạc (choroiditis) cần được đánh giá kỹ. Các nguyên nhân nhiễm trùng như Toxoplasmosis, giang mai (syphilis), lao (TB) và virus (Herpes, Cytomegalovirus) cần được loại trừ. Hình ảnh "pizza pie appearance" là đặc trưng của viêm võng mạc do Cytomegalovirus với các vùng hoại tử và xuất huyết.

Chiến lược điều trị và quản lý

Điều trị viêm màng bồ đào ở trẻ em ưu tiên sử dụng corticosteroid tại chỗ (như prednisolone) kết hợp với thuốc liệt điều tiết (cycloplegics). Trong các trường hợp nặng hoặc không đáp ứng, cần sử dụng corticosteroid toàn thân hoặc các thuốc ức chế miễn dịch (immunomodulators) như methotrexate hoặc azathioprine. Các thuốc sinh học (biological agents) nhắm vào cytokine là lựa chọn mới với hiệu quả cao và ít tác dụng phụ hơn. Việc theo dõi định kỳ chức năng gan, thận và công thức máu là bắt buộc khi sử dụng thuốc ức chế miễn dịch. Đối với viêm khớp tự phát thiếu niên (Juvenile Idiopathic Arthritis - JIA), việc kiểm soát viêm ổn định trong thời gian dài là điều kiện tiên quyết trước khi can thiệp phẫu thuật đục thủy tinh thể.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cỡ mẫu nghiên cứu1133 trẻ em, đơn trung tâm
Thời gian theo dõi hệ thống6 đến 24 tháng
Thời gian giảm liều (tapering)3 đến 12 tháng
Liều corticosteroid toàn thân0.7 mg/kg (tài liệu không nêu đơn vị chính xác)
Tần suất kiểm tra công thức máuMỗi 6 tuần
Bình luận: Tài liệu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chẩn đoán sớm và quản lý đa chuyên khoa. Một hạn chế lớn trong thực hành lâm sàng là sự tuân thủ điều trị của bệnh nhi và gia đình, cũng như việc chẩn đoán nhầm viêm màng bồ đào với chấn thương mắt đơn thuần. Việc trì hoãn phẫu thuật đục thủy tinh thể ở trẻ JIA là một vấn đề còn nhiều tranh cãi, đòi hỏi sự kiểm soát viêm nghiêm ngặt trước khi can thiệp.
  • Luôn kiểm tra kỹ tình trạng viêm màng bồ đào ở trẻ em có đục thủy tinh thể, tránh chẩn đoán nhầm là chấn thương.
  • Phối hợp chặt chẽ với bác sĩ miễn dịch học để thực hiện các xét nghiệm hệ thống (work-up) đầy đủ.
  • Sử dụng thuốc ức chế miễn dịch sớm để giảm liều corticosteroid toàn thân và hạn chế tác dụng phụ.
  • Theo dõi sát sao các chỉ số xét nghiệm (CBC, chức năng gan/thận) khi bệnh nhân sử dụng thuốc ức chế miễn dịch.
  • Cần kiểm soát viêm ổn định ít nhất 3 tháng trước khi cân nhắc phẫu thuật nội nhãn.

Tài liệu tham khảo:

Sahar El-Hagimi, 2025, Overview on pediatric uveitis, Strabismus from A to Z, Video ID: Lp42-zmPqOE.

Xem thêm