Sự kiện EURETINA Educational Debate 6 năm 2022 đã tổ chức thảo luận chuyên sâu về hai chủ đề quan trọng trong nhãn khoa: ức chế bổ thể (complement inhibition) trong teo địa lý (geographic atrophy - GA) và vai trò của các thuốc tương tự sinh học (biosimilars) trong điều trị bệnh lý võng mạc. Các chuyên gia từ nhiều quốc gia đã phân tích dữ liệu lâm sàng và các thách thức trong thực hành hiện nay.
Ức chế bổ thể trong teo địa lý
Teo địa lý là tình trạng gây mù lòa tiến triển nhanh, với khoảng 25% mắt có thị lực 20/50 hoặc tốt hơn sẽ suy giảm xuống 20/200 hoặc tệ hơn trong vòng 4 năm. Bằng chứng mô bệnh học và di truyền học ủng hộ vai trò của rối loạn bổ thể trong bệnh sinh của thoái hóa hoàng điểm tuổi già (AMD). Các thử nghiệm lâm sàng đã nhắm vào con đường bổ thể với các đích tác động khác nhau. Trong các thử nghiệm pha 2 như PHILLY (NTC3) và GATHER1 (NTC5), liệu pháp hàng tháng cho thấy giảm tốc độ tăng trưởng tổn thương từ 27% đến 29%. Tuy nhiên, các thử nghiệm pha 3 OAKS và DERBY cho thấy kết quả khác biệt, với mức giảm tổn thương lần lượt là 22% và 13% sau 18 tháng. Một số lo ngại được đặt ra về nguy cơ tăng tân mạch hắc mạc (CNV) phụ thuộc liều và các biến cố thần kinh thị giác (thiếu máu cục bộ thần kinh thị và phù gai thị) được ghi nhận trong các thử nghiệm.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Giảm tăng trưởng tổn thương (OAKS, 18 tháng) | 22% |
| Giảm tăng trưởng tổn thương (DERBY, 18 tháng) | 13% |
| Tỷ lệ CNV (OAKS/DERBY, 18 tháng) | Khoảng 10% (mỗi 6 tháng) so với 3% (nhóm sham) |
| Biến cố thần kinh thị giác | 3 ca được ghi nhận |
Bình luận: Thông tin theo EURETINA Educational Debate 6, 2022; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các dữ liệu về ức chế bổ thể cho thấy hiệu quả khiêm tốn và cần cân nhắc kỹ giữa lợi ích bảo tồn thị lực và nguy cơ biến chứng tại chỗ. Việc phân tầng bệnh nhân theo kiểu hình (phenotype) được nhấn mạnh là chìa khóa để tối ưu hóa kết quả điều trị.
Vai trò của Biosimilars trong nhãn khoa
Biosimilars được định nghĩa là các sản phẩm sinh học có độ tương đồng cao về an toàn, độ tinh khiết và hiệu lực so với thuốc gốc (originator), mặc dù không phải là bản sao chính xác. Tại Ấn Độ, các biosimilars đã được phê duyệt từ năm 2015. Một rào cản lớn trong quá khứ là các vấn đề về độ tinh khiết và nồng độ endotoxin. Sau khi FDA sửa đổi giới hạn endotoxin xuống dưới 0.2 EU/ml vào năm 2015, các báo cáo về viêm nhiễm đã giảm đáng kể. Các thử nghiệm lâm sàng biosimilar thường dựa trên thiết kế tương đương (equivalence design) và tập trung vào giai đoạn đầu của bệnh. Một thách thức lớn là sự thiếu hụt dữ liệu dài hạn và sự khác biệt trong chính sách giá giữa các quốc gia (giảm giá khoảng 30% tại châu Âu và 50% tại Mỹ). Các chuyên gia nhấn mạnh rằng biosimilars không phải là thuốc generic (thuốc hóa dược), do đó quy trình sản xuất phức tạp hơn nhiều và cần hệ thống cảnh giác dược (pharmacovigilance) mạnh mẽ để giám sát an toàn.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Giới hạn endotoxin (sau 2015) | < 0.2 EU/ml |
| Cỡ mẫu thử nghiệm biosimilar (Biobits) | 350 bệnh nhân (wet AMD) |
| Cỡ mẫu thuốc gốc (Ranibizumab) | > 2.000 bệnh nhân (nhiều chỉ định) |
| Mức giảm giá (tại châu Âu) | Khoảng 30% |
Bình luận: Thông tin theo EURETINA Educational Debate 6, 2022; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc sử dụng biosimilars giúp tăng khả năng tiếp cận điều trị cho bệnh nhân nhờ giảm chi phí, tuy nhiên cần sự hiểu biết sâu sắc của bác sĩ về tính chất sinh học của thuốc và quy trình kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt.
- Cá thể hóa điều trị GA dựa trên kiểu hình bệnh nhân và mức độ tiến triển tổn thương.
- Ưu tiên điều trị sớm cho các bệnh nhân có nguy cơ mất thị lực cao do tổn thương tiến triển nhanh.
- Cần thận trọng với các biến cố CNV và bệnh lý thần kinh thị giác khi sử dụng thuốc ức chế bổ thể.
- Biosimilars là lựa chọn thay thế hiệu quả về chi phí, nhưng cần giám sát chặt chẽ về an toàn và miễn dịch học.
- Giáo dục y khoa liên tục về biosimilars là cần thiết để bác sĩ nhãn khoa tự tin trong thực hành lâm sàng.
Tài liệu tham khảo:
EURETINA, 2022, EURETINA Educational Debate 6: A July Double Debate!, EURETINA Channel, Video ID: MItNxtDE9To.