Tương quan cấu trúc và chức năng trong chẩn đoán Glaucoma: Phân tích OCT và Thị trường

Bs Ngô Hữu Thế
23.10.26
Last Updated

Bài giảng tại AIOC2026 (IC210) của Dr. Sushma Tejwani tập trung vào việc đánh giá đồng thời cấu trúc và chức năng thị giác trong chẩn đoán glaucoma hoặc các rối loạn thần kinh nhãn khoa. Việc hiểu rõ sự tương quan giữa lớp sợi thần kinh võng mạc (Retinal Nerve Fibre Layer - RNFL) và các ám điểm (scotomas) trên thị trường là yếu tố then chốt để tránh chẩn đoán sai hoặc điều trị không cần thiết.

Tầm quan trọng của sự tương quan cấu trúc và chức năng

Trong thực hành lâm sàng, sự bất tương xứng giữa cấu trúc và chức năng là tình trạng phổ biến. Mặc dù các hướng dẫn từ WGA (World Glaucoma Association) khuyến cáo đánh giá cả hai phương diện, nhưng thực tế không phải lúc nào cũng có sự đồng thuận hoàn hảo. Việc chẩn đoán glaucoma đòi hỏi phải tổng hợp nhiều thông số bao gồm nhãn áp, soi góc tiền phòng, và các xét nghiệm chức năng/cấu trúc. Nếu chỉ dựa vào một phương pháp duy nhất, bác sĩ có thể bỏ lỡ các dấu hiệu quan trọng hoặc đưa ra quyết định điều trị sai lầm.

Vai trò của OCT trong chẩn đoán sớm

Công nghệ OCT đã phát triển từ Time Domain sang Spectral Domain và Swept-source OCT. Tuy nhiên, độ chính xác chẩn đoán trong việc phát hiện glaucoma sớm không thay đổi đáng kể giữa các thế hệ máy. Một bản in OCT điển hình bao gồm thông tin bệnh nhân, bản đồ độ dày RNFL, bản đồ sai lệch (deviation maps), và so sánh với cơ sở dữ liệu chuẩn (normative database). Các vùng màu đỏ hoặc vàng trên bản đồ RNFL cần được diễn giải thận trọng dựa trên P-values. Cần lưu ý rằng các tổn thương cấu trúc thường xuất hiện trước tổn thương chức năng, nhưng OCT cũng có những hạn chế do ảnh hưởng của chất lượng hình ảnh, lỗi phân đoạn (segmentation defects) hoặc lỗi định tâm (centration defects).

Phân tích Ganglion Cell Complex và OCTA

Phức hợp tế bào hạch (Ganglion Cell Complex - GCC) bao gồm lớp sợi thần kinh, lớp tế bào hạch và lớp rối trong. Do 50% tế bào hạch võng mạc (Retinal Ganglion Cells - RGCs) tập trung tại 5mm trung tâm hoàng điểm, việc đánh giá GCC có giá trị tương quan cao với glaucoma. Ngoài ra, OCTA (Optical Coherence Tomography Angiography) là kỹ thuật không xâm lấn cho phép quan sát mật độ mạch máu bề mặt và choriocapillaries mà không cần tiêm thuốc cản quang. Trong glaucoma, sự mất mật độ mạch máu thường tương ứng với các khiếm khuyết cấu trúc, giúp hỗ trợ chẩn đoán khi các thông số khác không rõ ràng.

Đánh giá thị trường và các tiêu chuẩn chẩn đoán

Thị trường là tiêu chuẩn vàng để đánh giá tổn thương chức năng, nhưng cần được thực hiện cẩn thận. Các chỉ số độ tin cậy như ngưỡng hoàng điểm (foveal threshold), tỷ lệ dương tính giả, âm tính giả và theo dõi ánh nhìn (gaze track) là bắt buộc. Tiêu chuẩn Anderson được sử dụng để xác định thị trường bất thường, bao gồm: bản đồ sai lệch kiểu hình (pattern deviation plot) có 3 điểm trở lên với P < 1%, hoặc cụm điểm bất thường, PSD (Pattern Standard Deviation) < 5% và GHT (Glaucoma Hemifield Test) bất thường. Cần lưu ý rằng trong glaucoma tiến triển, các chỉ số như âm tính giả có thể không còn độ tin cậy cao do sự biến thiên lớn.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ dương tính giả chấp nhận được< 20%
Tỷ lệ dương tính giả gây unreliable> 30%
Tỷ lệ âm tính giả mặc định< 33%
Đường kính đĩa thị bình thườngtài liệu không nêu
Thời gian đạt baseline thị trườnglên đến 6 tháng
Bình luận: Thông tin theo Dr. Sushma Tejwani, AIOC2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc không nên điều trị dựa trên các kết quả OCT "đỏ" đơn thuần mà không có tương quan lâm sàng. Hạn chế của bài giảng là không cung cấp số liệu thống kê cụ thể về độ nhạy/độ đặc hiệu của các thiết bị, chủ yếu dựa trên kinh nghiệm lâm sàng và các ca bệnh minh họa.
  • Luôn kiểm tra chất lượng hình ảnh OCT (định tâm, phân đoạn) trước khi đưa ra kết luận lâm sàng.
  • Không điều trị dựa trên kết quả OCT đơn lẻ nếu không có sự tương quan với thị trường và khám lâm sàng.
  • Cần kiên nhẫn với bệnh nhân mới thực hiện đo thị trường vì đường cong học tập (learning curve) có thể kéo dài.
  • Sử dụng các chỉ số độ tin cậy (gaze track, fixation losses) để loại bỏ các thị trường không đáng tin cậy.
  • Đánh giá kích thước đĩa thị để tránh chẩn đoán sai do "red disease" ở đĩa thị nhỏ hoặc "underestimate" ở đĩa thị lớn.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Sushma Tejwani, 2026, AIOC2026 IC210: The Nerve Fibre Layer and the Scotomas Using OCT and Perimetry, AIOS Editor Proceedings 2, https://www.youtube.com/watch?v=R8EgEKOKk_Q

Xem thêm