Cải thiện chỉ định và kỹ thuật phẫu thuật cắt bè củng mạc (trabeculectomy) trong điều trị Glaucoma

Bs Ngô Hữu Thế
23.10.26
Last Updated

Bài giảng tại AIOC2026 (IC216) của Giáo sư Kirti Singh tập trung vào việc tinh chỉnh các chỉ định và kỹ thuật phẫu thuật cắt bè củng mạc (trabeculectomy) nhằm tối ưu hóa kết quả lâm sàng. Phẫu thuật này được mô tả là một hành trình phức tạp, đòi hỏi sự kiểm soát chặt chẽ các yếu tố tiền phẫu, trong phẫu thuật và hậu phẫu để đạt được sự thành công bền vững.

Quản lý tiền phẫu và tình trạng viêm kết mạc

Một trong những nguyên tắc quan trọng nhất là tránh phẫu thuật trên mắt đang bị viêm cấp tính (angry glaucoma). Cần giảm nhãn áp (IOP) bằng các phương pháp nội khoa trước khi can thiệp. Trong một số trường hợp, tác giả thực hiện chọc tiền phòng (paracentesis) 30 phút trước khi phẫu thuật để kiểm soát nhãn áp. Đối với các trường hợp khó, kỹ thuật quang đông thể mi bằng laser diode (diode laser cyclophotocoagulation) với 6-10 điểm ở góc dưới có thể giúp giảm 51% nhãn áp trong 1 tuần, tạo điều kiện thuận lợi để thực hiện phẫu thuật cắt bè sau 3-4 tuần.

Tác giả nhấn mạnh khái niệm "kết mạc bệnh lý" (sick conjunctiva) do lạm dụng thuốc hạ nhãn áp (AGM abuse), dẫn đến viêm dưới lâm sàng và xơ hóa dưới kết mạc. Nghiên cứu mô bệnh học cho thấy 53% mắt có viêm tồn tại từ trước, 40% có viêm cường độ mạnh và 25% có xơ hóa. Các tế bào viêm (T cells, B cells) tăng cao trong khi tế bào đài (goblet cells) giảm. Việc sử dụng tại chỗ ketorolac và FML (fluorometholone) được khuyến cáo để giảm viêm và cải thiện kết quả phẫu thuật. Hiện nay, quy trình thường quy là ngừng sử dụng prostaglandin trước phẫu thuật và thay thế bằng steroid liều thấp 3 lần/ngày trong 7-10 ngày.

Kỹ thuật vạt kết mạc và chống xơ hóa

Kỹ thuật vạt kết mạc (conjunctival flap) đóng vai trò then chốt. Tác giả giới thiệu "Singh's conjunctival frill technique" giúp giảm biến dạng vùng rìa, đảm bảo đóng kín nước (watertight closure) và tránh tình trạng bọng lọc treo (overhanging bleb). Kỹ thuật này sử dụng kim đầu tròn (round body needle) thay vì kim cắt để tránh tạo lỗ thủng (button holing). Việc loại bỏ phần rìa kết mạc dư thừa có thể thực hiện dễ dàng trên sinh hiển vi (slit lamp) sau phẫu thuật, giúp giảm loạn thị và tăng sự thoải mái cho bệnh nhân.

Để kiểm soát quá trình lành thương, các thuốc chống xơ hóa (antifibrotics) như 5-FU và mitomycin C (MMC) thường được sử dụng, đặc biệt ở bệnh nhân trẻ tuổi hoặc phẫu thuật lại. Tuy nhiên, do nguy cơ hạ nhãn áp, bọng lọc vô mạch và rò bọng lọc, tác giả đề xuất màng ối (amniotic membrane) như một giải pháp thay thế sinh lý an toàn và hiệu quả tương đương.

Kỹ thuật vạt củng mạc và chỉ khâu

Kích thước lỗ dò (sclerostomy) so với vạt củng mạc là yếu tố quyết định. Cần đảm bảo độ chồng lấp ít nhất 0,5 mm để tránh rò bọng lọc. Cắt mống mắt ngoại vi (PI) phải đủ rộng để tránh tình trạng mống mắt dày che lấp lỗ dò. Việc sử dụng chỉ khâu có thể tháo rời (releasable sutures) được coi là bước tiến quan trọng để cân bằng giữa quá trình lọc quá mức và lọc kém. Tác giả thường sử dụng 1-2 chỉ khâu có thể tháo rời và thực hiện chuẩn độ (titration) tại bàn mổ để kiểm soát dòng chảy dịch thủy dịch.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Giảm nhãn áp sau laser diode51% trong 1 tuần
Tỷ lệ viêm kết mạc trước phẫu thuật53%
Tỷ lệ viêm cường độ mạnh40%
Tỷ lệ xơ hóa kết mạc25% (1/4)
Thời gian dùng steroid liều thấp7 đến 10 ngày
Khoảng cách rạch từ rìa1 đến 2 mm
Độ chồng lấp vạt củng mạctối thiểu 0,5 mm
Thời điểm tháo chỉ khâutrong vòng 2 tuần
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cá thể hóa kỹ thuật khâu và quản lý viêm. Việc sử dụng màng ối thay thế MMC là một hướng tiếp cận thú vị nhưng cần cân nhắc chi phí và tính sẵn có tại từng cơ sở y tế.
  • Luôn kiểm tra tình trạng viêm kết mạc trước khi quyết định phẫu thuật.
  • Sử dụng kim đầu tròn để khâu kết mạc nhằm tránh biến chứng thủng vạt.
  • Thực hiện chuẩn độ dòng chảy qua lỗ dò ngay trong phẫu thuật bằng chỉ khâu có thể tháo rời.
  • Hướng dẫn bệnh nhân và người nhà kỹ thuật xoa bóp bọng lọc (bleb massage) từ tuần thứ 2 nếu cần thiết.
  • Theo dõi bệnh nhân suốt đời vì phẫu thuật cắt bè có nguy cơ thất bại theo thời gian.

Tài liệu tham khảo:

Kirti Singh, 2026, Refining Trabeculectomy Indications and Techniques for Success, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: eS1FXtPgZio.

Xem thêm