Ứng dụng chẩn đoán hình ảnh giác mạc trong thực hành nhãn khoa lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
26.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC 2026 IC303, các chuyên gia đã thảo luận về bộ công cụ chẩn đoán hình ảnh giác mạc (corneal imaging) thiết yếu cho bác sĩ nhãn khoa tổng quát. Việc hiểu rõ và diễn giải chính xác các dữ liệu từ bản đồ giác mạc là nền tảng để sàng lọc bệnh nhân phẫu thuật khúc xạ và quản lý các bệnh lý bề mặt nhãn cầu.

Chỉ định và kỹ thuật hình ảnh giác mạc

Chẩn đoán hình ảnh giác mạc bao gồm các kỹ thuật từ placido disc topographers, thiết bị dựa trên Scheimpflug đến các thiết bị dựa trên OCT (Optical Coherence Tomography). Chỉ định chính bao gồm đánh giá trước và sau phẫu thuật khúc xạ, phẫu thuật đục thủy tinh thể cao cấp (premium cataract surgery) để đánh giá góc kappa, loạn thị, và tính toán công suất thủy tinh thể nhân tạo (IOL calculation) ở bệnh nhân có sẹo giác mạc. Ngoài ra, kỹ thuật này còn hỗ trợ chẩn đoán và theo dõi bệnh lý giác mạc hình chóp (keratoconus), lập kế hoạch liên kết chéo collagen (collagen cross-linking) và điều trị loạn thị không đều.

Diễn giải bản đồ giác mạc

Khi phân tích bản đồ sagittal, bác sĩ cần chú ý đến thang đo (scale) được sử dụng. Thang đo tuyệt đối (absolute scale) hiển thị dải giá trị từ thấp đến cao, trong khi thang đo chuẩn hóa (normalized scale) tập trung vào sự phân bố giá trị trên chính giác mạc đó. Bản đồ trục (axial map) cung cấp cái nhìn tổng quan, làm mịn các bất thường khu trú, trong khi bản đồ tiếp tuyến (tangential map) nhạy hơn trong việc phát hiện các thay đổi bất đối xứng khu trú, đặc biệt hữu ích trong đánh giá sau phẫu thuật khúc xạ hoặc sẹo giác mạc. Một trục hướng tâm bị lệch (skewed radial axis) với góc lớn hơn 20° là dấu hiệu gợi ý khả năng mắc keratoconus.

Đánh giá bệnh lý giác mạc và chỉ số sinh cơ học

Pentacam cung cấp các thông số như độ dày giác mạc, độ cao trước/sau (anterior/posterior elevation) và chỉ số tiến triển độ dày (pachymetric progression index). Giá trị D (D value) được sử dụng để phân loại nguy cơ: dưới 1.6 là bình thường, 1.6 đến 3 là ranh giới, và trên 3 là bất thường. Đối với đánh giá sinh cơ học, chỉ số tổng sinh cơ học (Total Biomechanical Index) trên 67 gợi ý khả năng mắc keratoconus với độ tin cậy 98-99%. Các dấu hiệu cảnh báo (red flags) bao gồm giá trị K trên 48, chênh lệch trên-dưới (superior-inferior difference) khoảng 2.5, và loạn thị giác mạc trên 6.

Vai trò của bản đồ độ dày biểu mô

Bản đồ độ dày biểu mô (epithelial thickness mapping) là công cụ bổ trợ quan trọng. Biểu mô giác mạc có độ dày trung bình 50-55 microns và liên tục tái tạo để bù đắp cho các bất thường của nhu mô. Sự thay đổi độ dày biểu mô có thể che giấu các bất thường nhu mô sớm. Trong keratoconus, biểu mô thường mỏng ở vùng chóp và dày ở vùng xung quanh, tạo ra kiểu hình "donut". Bản đồ này giúp phân biệt keratoconus thật với giả (pseudo-keratoconus) do đeo kính áp tròng lâu ngày.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Giá trị D (D value)<1.6 (bình thường), 1.6-3 (ranh giới), >3 (bất thường)
Chỉ số sinh cơ học (Total Biomechanical Index)>67 (98-99% khả năng keratoconus)
Độ dày biểu mô trung bình50-55 microns
Ngưỡng lệch trục hướng tâm>20° (gợi ý keratoconus)
Ngưỡng chênh lệch độ dày trên-dưới>30 microns (bất thường)
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc sử dụng bản đồ biểu mô là một bước tiến lớn trong sàng lọc phẫu thuật khúc xạ, giúp phát hiện các trường hợp bệnh lý tiềm ẩn mà bản đồ độ cao (elevation maps) đơn thuần có thể bỏ sót. Tuy nhiên, bác sĩ cần lưu ý các yếu tố gây nhiễu như phim nước mắt (tear film) và tiền sử đeo kính áp tròng.
  • Luôn tích hợp bản đồ biểu mô với dữ liệu bản đồ độ cao và đánh giá sinh cơ học, không diễn giải độc lập.
  • Sử dụng bản đồ tiếp tuyến (tangential map) để đánh giá chi tiết các bất thường khu trú sau phẫu thuật.
  • Cảnh giác với các dấu hiệu bất thường trên bản đồ biểu mô ngay cả khi bản đồ độ cao trông có vẻ bình thường.
  • Kiểm tra kỹ phim nước mắt và tình trạng khô mắt trước khi chẩn đoán bất thường trên bản đồ giác mạc.

Tài liệu tham khảo:

Baskar Shinasan, 2026, AIOC 2026 IC303 Refractive tool box for the comprehensive ophthalmologist corneal imaging decod, YouTube, Video ID: uOvOdonPk_Y.

Xem thêm