Bài giảng tại hội nghị AIOC 2026 (IC421) của Dr. Aditya Pradhan đã tổng hợp các kỹ thuật và chỉ định lâm sàng của ghép màng ối (Amniotic Membrane Transplantation - AMT) trong điều trị các bệnh lý bề mặt nhãn cầu. AMT là phương pháp tiếp cận phổ biến, có thể thực hiện thông qua hợp tác với các ngân hàng mắt để chuẩn bị mô.
Lựa chọn loại màng ối
Màng ối tươi (Fresh AMT) được chứng minh có hiệu quả vượt trội so với màng ối đông lạnh (cryopreserved) hoặc màng ối đông khô (freeze-dried). Tuy nhiên, trong trường hợp không có sẵn màng ối tươi, bác sĩ có thể sử dụng màng ối đông khô. Dù màng ối đông khô có đặc tính giòn và khó thao tác hơn, nó vẫn mang lại hiệu quả điều trị đáng kể so với việc không can thiệp trên bề mặt nhãn cầu.
Kỹ thuật ghép màng ối trong các bệnh lý cụ thể
Trong phẫu thuật cắt bỏ u nang kết mạc-củng mạc (corneoscleral cyst), kỹ thuật quan trọng là sử dụng một lớp keo dán mỏng. Tác giả nhấn mạnh nếu có nghi ngờ về độ ổn định, bác sĩ luôn phải khâu vết thương thay vì chỉ dựa vào keo dán. Đối với bệnh nhi, việc khâu kết hợp với thủ thuật khâu mi (tarsorrhaphy) là cần thiết để ngăn chặn tình trạng trẻ dụi mắt gây bong tróc màng ghép. Đối với viêm kết mạc nhú khổng lồ (giant papillary conjunctivitis), sau khi cắt bỏ các nhú lồi, bề mặt tổn thương cần được che phủ bằng màng ối. Việc sử dụng brimonidine sau phẫu thuật giúp đạt được sự cầm máu (homeostasis) nhờ tác dụng co mạch, hỗ trợ quá trình lành thương.
Quản lý các khuyết biểu mô và tổn thương củng mạc
Đối với các khuyết biểu mô không lành (non-healing epithelial defect), việc sử dụng steroid tại chỗ là cần thiết để thúc đẩy quá trình lành thương. Ngoài ra, huyết thanh tự thân (autologous serum eye drops) là một công cụ hỗ trợ hiệu quả, có thể pha chế với nồng độ từ 20% đến 100% tùy theo mức độ nghiêm trọng của tổn thương. Trong các trường hợp tan chảy củng mạc (scleral melt) hoặc viêm củng mạc hoại tử do phẫu thuật, cần thực hiện hai bước: ghép miếng vá củng mạc (scleral patch graft) và che phủ bề mặt bằng màng ối. Tác giả lưu ý không sử dụng đốt điện (cautery) tại vùng này để tránh gây sẹo và làm trầm trọng thêm tình trạng bề mặt nhãn cầu.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Nồng độ huyết thanh tự thân | 20% đến 100% |
| Loại màng ối ưu tiên | Màng ối tươi (Fresh AMT) |
| Kỹ thuật hỗ trợ | Khâu mi (tarsorrhaphy), thấu kính tiếp xúc băng (bandage contact lens) |
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc sử dụng keo dán (cyanoacrylate glue) cần tiết chế liều lượng, chỉ nên dùng một lớp mỏng (monolayer) để tránh tạo khối gây cộm và bong tróc. Một điểm quan trọng là không nên vội vàng chỉ định ghép giác mạc xuyên (PK) đối với các vết sẹo giác mạc, vì mô có khả năng tái tạo (stromal remodeling) theo thời gian, có thể quản lý bảo tồn bằng kính tiếp xúc củng mạc (scleral contact lenses).
- Luôn khâu vết thương khi có nghi ngờ về độ ổn định của keo dán.
- Sử dụng màng ối nhiều lớp (multi-layered) cho các vùng hoại tử hoặc mỏng giác mạc.
- Tránh dùng đốt điện tại vùng củng mạc đang tan chảy để hạn chế sẹo.
- Sử dụng brimonidine để hỗ trợ cầm máu trong các phẫu thuật bề mặt nhãn cầu.
- Cân nhắc huyết thanh tự thân như một liệu pháp hỗ trợ cho các khuyết biểu mô khó lành.
Tài liệu tham khảo:
Aditya Pradhan, 2026, Amniotic Membrane Transplantation for Ocular Surface Healing, AIOC2026 IC421, Video ID: c2Z0hfBuRmE.