Ứng dụng lâm sàng của chụp mạch OCT (OCTA) trong chẩn đoán bệnh lý võng mạc

Bs Ngô Hữu Thế
13.10.26
Last Updated

Kỹ thuật chụp mạch OCT (Optical Coherence Tomography Angiography - OCTA) là một công nghệ tương đối mới tại Việt Nam, cho phép phân tích hình ảnh cắt lớp tại cùng một vị trí để phát hiện dòng chảy của hồng cầu trong mạch máu. Nguyên lý của OCTA dựa trên sự bất tương quan chuyển động (Motion decorrelation), trong đó phần mềm so sánh các lát cắt liên tiếp tại cùng một vị trí để dựng lên hình ảnh mạch máu, với điều kiện bệnh nhân cần cố định mắt tốt trong quá trình chụp.

Nguyên lý và hạn chế của OCTA

OCTA yêu cầu phải có dòng chảy trong lòng mạch để phần mềm nhận diện được sự khác biệt giữa các lát cắt. Do đó, các mạch máu không có dòng chảy hoặc dòng chảy quá yếu (như trong trường hợp tân mạch đã thoái triển sau tiêm thuốc, hoặc các tổn thương dạng Polyp) sẽ không được OCTA phát hiện. Ngoài ra, OCTA có nhược điểm là không đánh giá được sự rò rỉ của mạch máu võng mạc, vốn là thế mạnh của chụp mạch huỳnh quang (Fluorescein Angiography - FA). Trong thực hành lâm sàng, OCTA và FA thường bổ sung cho nhau; FA vẫn là ưu tiên khi cần đánh giá mức độ rò rỉ hoặc khi tín hiệu OCTA kém do môi trường truyền quang đục hoặc bệnh nhân không cố định mắt tốt.

Các vùng khảo sát trên OCTA

Máy OCTA phân tích các vùng khảo sát dựa trên các lớp giải phẫu võng mạc, bao gồm: giao diện dịch kính - võng mạc, hệ mao mạch võng mạc, và các lớp sâu hơn. Ví dụ, vùng giao diện dịch kính - võng mạc được khảo sát trong khoảng cách 300 micromet tính từ màng ngăn trong vào phía dịch kính. Đối với đầu thị thần kinh, chế độ quét 3x3 mm được sử dụng để đánh giá mật độ tưới máu. Mặc dù cơ sở dữ liệu bình thường trên máy còn hạn chế, trên lâm sàng, mật độ tưới máu đầu thị thần kinh ở người bình thường thường trên 40%. Các trường hợp dưới 40% được coi là giảm, cần so sánh giữa hai mắt hoặc theo dõi theo thời gian.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Mật độ tưới máu đầu thị thần kinh bình thườngTrên 40%
Mật độ tưới máu đầu thị thần kinh giảmDưới 40%
Khoảng cách khảo sát giao diện dịch kính - võng mạc300 micromet
Chế độ quét độ phân giải cao đầu thị thần kinh3x3 mm
Bình luận: Tác giả nhấn mạnh OCTA là công cụ hỗ trợ đắc lực nhưng không thay thế hoàn toàn FA. Hạn chế lớn nhất là không đánh giá được rò rỉ và phụ thuộc nhiều vào khả năng cố định mắt của bệnh nhân. Việc diễn giải kết quả cần kết hợp chặt chẽ với lâm sàng và các phương tiện chẩn đoán hình ảnh khác.

Ứng dụng trong bệnh lý tân mạch và thiếu máu

Trong bệnh lý tân mạch hắc mạc (CNV), OCTA giúp mô tả các hình thái như dạng Medusa (có mạch gốc ở trung tâm, nhánh nhỏ xung quanh) hoặc dạng san hô (hình quạt, mạch gốc to, nhánh nhỏ giống cành cây). Đối với bệnh võng mạc đái tháo đường, OCTA phát hiện được các vùng thiếu máu, phình mạch ngay cả khi soi đáy mắt chưa thấy tổn thương rõ rệt. Trong bệnh lý tắc tĩnh mạch trung tâm võng mạc, OCTA cho thấy rõ vùng thiếu máu mao mạch, giúp chẩn đoán thể bệnh mà không nhất thiết phải chụp FA nếu hình ảnh đã đủ rõ ràng.

  • Ưu tiên chụp OCTA trước vì không xâm lấn và nhanh chóng.
  • Chỉ định bổ sung FA khi OCTA không đủ thông tin chẩn đoán hoặc cần đánh giá mức độ rò rỉ.
  • Đảm bảo tín hiệu OCTA đạt chất lượng tối thiểu từ 6 trở lên để có kết quả tin cậy.
  • Kết hợp so sánh giữa hai mắt để đánh giá sự chênh lệch mật độ tưới máu trong các bệnh lý thần kinh nhãn khoa.
  • Sử dụng chế độ quét độ phân giải cao nhất khi nghi ngờ tổn thương nhỏ hoặc cần phân tích chi tiết cấu trúc mạch.

Tài liệu tham khảo:

Ts Mai Quốc Tùng, 2026, Chụp mạch OCT, Kênh YouTube QUANG PHAM, Video ID: wkAypb7mWl4

Xem thêm