Bài giảng tại hội nghị AIOC2026 (IC252) năm 2026 về chủ đề ứng dụng OCT trong chẩn đoán và định hướng điều trị Glaucoma đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kết hợp đánh giá lâm sàng với các thông số hình ảnh học. Mặc dù thăm khám lâm sàng đầu thị thần kinh (Optic Nerve Head - ONH) và lớp sợi thần kinh võng mạc (Retinal Nerve Fiber Layer - RNFL) vẫn là tiêu chuẩn vàng, OCT cung cấp khả năng phát hiện tổn thương khách quan, định lượng với độ lặp lại cao.
Vai trò của OCT trong chẩn đoán Glaucoma
OCT, đặc biệt là SD-OCT (Spectral Domain OCT), cho phép phát hiện tổn thương tế bào hạch ở giai đoạn sớm trước khi có thay đổi trên thị trường (perimetry). Tuy nhiên, công nghệ này tồn tại các hạn chế như nhiễu ảnh (artifacts) và biến thể giải phẫu. Tác giả tập trung vào Cirrus OCT với khả năng chụp vùng 6x6 mm quanh đầu thị thần kinh, thực hiện 40.000 lần quét trong 1 giây. Việc giải mã kết quả OCT đòi hỏi quy trình hệ thống: kiểm tra chất lượng scan (cường độ tín hiệu > 6 là chấp nhận được), đối chiếu thông tin bệnh nhân với cơ sở dữ liệu chuẩn (normative database), và phân tích các bản đồ độ dày RNFL, bản đồ sai lệch (deviation map), cùng các lát cắt tomogram.
Hệ thống mã màu và phân tích thông số
OCT sử dụng ba loại mã màu: (1) Mã màu độ dày RNFL (đỏ/cam: dày, xanh dương/xanh lá: mỏng); (2) Mã màu thống kê (xanh lá: trong giới hạn bình thường, vàng: ranh giới, đỏ: bất thường); (3) Mã màu giả (false color code) dựa trên độ phản xạ của mô. Cần lưu ý rằng diện tích đĩa thị được máy ghi nhận nằm trong khoảng 1,33 - 2,5 mm². Nếu đĩa thị quá lớn (> 2,5 - 3,5 mm²), dữ liệu sẽ không được so sánh chính xác với cơ sở dữ liệu chuẩn. Ngoài ra, cần thận trọng với hiện tượng "bệnh xanh" (green disease) khi các tổn thương nhỏ bị che lấp bởi giá trị trung bình trong phân tích biểu đồ hình quạt.
Đánh giá Macular GCC và theo dõi tiến triển
Hơn 50% tế bào hạch võng mạc (Retinal Ganglion Cells - RGC) tập trung tại hoàng điểm với độ dày từ 6-8 lớp. Việc đánh giá macula có độ biến thiên thấp và rất hữu ích. Trong Cirrus OCT, phân tích bản đồ pano (pano map analysis) cho phép quan sát sự liên tục của các khuyết tổn hình cung (arcuate defects), vốn tương quan tốt với thị trường. Dấu hiệu "temporal raphe sign" là một chỉ dấu gợi ý Glaucoma. OCT cũng hỗ trợ theo dõi tiến triển thông qua sự mở rộng của các vùng đỏ/vàng trên bản đồ sai lệch. Tuy nhiên, trong Glaucoma giai đoạn tiến triển, OCT ít hữu ích hơn do sự suy giảm của mô đệm thần kinh đệm (glial tissue) và tế bào sao.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Cường độ tín hiệu OCT | > 6 (mức chấp nhận được) |
| Diện tích đĩa thị chuẩn | 1,33 - 2,5 mm² |
| Tốc độ quét Cirrus OCT | 40.000 lần quét/giây |
| Vùng quét ONH | 6 x 6 mm |
| Độ dày RGC tại hoàng điểm | 6 - 8 lớp |
| Khoảng cách vòng tính toán | 3,46 mm từ trung tâm |
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026 (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc không bao giờ được đưa ra quyết định lâm sàng chỉ dựa trên kết quả OCT đơn thuần. Cần đặc biệt lưu ý rằng bệnh nhân cận thị nặng (high myops) và trẻ em không nằm trong cơ sở dữ liệu chuẩn của máy, do đó việc diễn giải kết quả ở nhóm đối tượng này cần hết sức thận trọng.
- Luôn kiểm tra chất lượng scan và cường độ tín hiệu trước khi diễn giải kết quả.
- Kết hợp đối chiếu hình ảnh OCT với ảnh chụp đáy mắt lập thể (stereoscopic disc photography) để xác nhận tổn thương.
- Cảnh giác với các trường hợp "green disease" khi kết quả OCT bình thường nhưng lâm sàng nghi ngờ Glaucoma.
- Thận trọng khi diễn giải kết quả OCT ở bệnh nhân cận thị nặng và trẻ em do thiếu dữ liệu chuẩn.
- Sử dụng phân tích bản đồ pano để đánh giá sự liên tục của các khuyết tổn sợi thần kinh.
Tài liệu tham khảo:
Suneeta Dubey, 2026, AIOC2026 IC252: OCT of ONH RNFL and MGCC Deciding and Redefining Treatment, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: eZ95VPLVK0I.