Ứng dụng Swept Source OCT trong bệnh lý bán phần trước: Từ chẩn đoán đến lập kế hoạch phẫu thuật

Bs Ngô Hữu Thế
19.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC 2026, bài giảng IC520 của Giáo sư Chintan Singh Malhotra đã trình bày về vai trò của Swept Source OCT (SS-OCT) trong việc tối ưu hóa quy trình chẩn đoán và lập kế hoạch phẫu thuật cho các bệnh lý bán phần trước. Công nghệ này đóng vai trò như "bàn tay thứ ba và con mắt thứ ba" của phẫu thuật viên, cho phép quan sát sâu và rộng hơn so với các thế hệ OCT trước đây, đặc biệt hữu ích trong các trường hợp bệnh lý thủy tinh thể phức tạp và bệnh lý bề mặt nhãn cầu.

So sánh các thế hệ OCT

Sự tiến hóa của OCT bắt đầu từ Time Domain OCT (TD-OCT) với bước sóng dài, khả năng xuyên thấu tốt qua đục giác mạc nhưng độ phân giải trục thấp. Tiếp theo là Spectral Domain OCT (SD-OCT) như Spectralis hoặc các hệ thống tích hợp Pentacam, cung cấp độ phân giải cao (4-7 micron) nhưng bị hạn chế về độ sâu quét (khoảng 2 mm), buộc phẫu thuật viên phải lựa chọn giữa việc quan sát giác mạc hoặc thủy tinh thể/góc tiền phòng. SS-OCT khắc phục các nhược điểm này bằng cách sử dụng laser có thể điều chỉnh (tunable laser), cho phép quét nhanh hơn, độ sâu và độ rộng hình ảnh lớn hơn, giúp quan sát toàn diện từ rìa giác mạc đến bao sau thủy tinh thể.

Ứng dụng trong bệnh lý thủy tinh thể

SS-OCT thay đổi cách tiếp cận các bệnh lý thủy tinh thể, đặc biệt là đục thủy tinh thể trắng. Trong đục thủy tinh thể intumescent, SS-OCT giúp xác định các túi dịch dưới bao trước, từ đó phẫu thuật viên có thể quyết định thực hiện chọc hút dịch hoặc YAG capsulotomy để giảm áp lực nội nhãn trước khi xé bao, giảm nguy cơ rách bao lan rộng. Đối với các trường hợp nghi ngờ rách bao sau (như ở bệnh nhân viêm màng bồ đào có tiêm nội nhãn), SS-OCT cho thấy độ nhạy khoảng 97% trong việc phát hiện rách bao sau ở đục thủy tinh thể chấn thương. Trong đục thủy tinh thể cực sau, nếu không thấy được đường viền bao sau trên SS-OCT, nguy cơ rách bao sau tiền phẫu là 60-70%.

Ứng dụng trong ICL và bệnh lý bề mặt nhãn cầu

Trong phẫu thuật đặt ICL, SS-OCT hỗ trợ đo đạc vault thông qua các phần mềm chuyên dụng (NK formula, KS formula), giúp phẫu thuật viên điều chỉnh kích thước ICL phù hợp trong các ca ranh giới. Đối với các khối u bề mặt nhãn cầu (OSSN), SS-OCT giúp phân biệt các tổn thương tăng phản xạ (hyperreflective) với biểu mô bình thường, hỗ trợ theo dõi đáp ứng điều trị sau hóa trị. Ngoài ra, SS-OCT còn hữu ích trong việc theo dõi bong màng Descemet sau phẫu thuật đục thủy tinh thể hoặc đánh giá độ dày mảnh ghép trong ghép giác mạc phiến (anterior lamellar keratoplasty).

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Độ phân giải trục SD-OCT (Spectralis)4-7 micron
Độ sâu quét SD-OCT (Spectralis)2 mm
Độ nhạy SS-OCT phát hiện rách bao sau97%
Nguy cơ rách bao sau nếu không thấy bao sau trên SS-OCT60-70%
Tỷ lệ chẩn đoán quá mức (over-diagnose) PC rent5%
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. SS-OCT hiện là tiêu chuẩn vàng trong đánh giá bán phần trước nhờ khả năng xuyên thấu tốt. Cần lưu ý rằng dù SS-OCT có độ nhạy cao, việc chẩn đoán vẫn cần kết hợp với thăm khám lâm sàng. Hạn chế của tài liệu là không cung cấp dữ liệu về cỡ mẫu cụ thể cho các tỷ lệ phần trăm được nêu.
  • Sử dụng SS-OCT để đánh giá túi dịch dưới bao trước trong đục thủy tinh thể trắng nhằm giảm nguy cơ rách bao.
  • Áp dụng SS-OCT để kiểm tra tính toàn vẹn của bao sau trong các ca đục thủy tinh thể chấn thương hoặc viêm màng bồ đào.
  • Sử dụng phần mềm đo đạc trên SS-OCT để tối ưu hóa lựa chọn kích thước ICL trong các ca ranh giới.
  • Theo dõi đáp ứng điều trị khối u bề mặt nhãn cầu bằng cách quan sát sự thay đổi phản xạ của tổn thương trên SS-OCT.

Tài liệu tham khảo:

Chintan Singh Malhotra, 2026, Swept Source Asoct Applications for the Anterior Segment, AIOS Editor Proceedings 3, Video ID: IuX_tFdsfAM.

Xem thêm