Ứng dụng Tissue Plasminogen Activator (tPA) trong điều trị bệnh lý võng mạc

Bs Ngô Hữu Thế
31.10.26
Last Updated

Tổng quan về Tissue Plasminogen Activator (tPA)

Khóa học hướng dẫn (Instruction Course) AIOC 2026 IC258 đã trình bày toàn diện về việc sử dụng Tissue Plasminogen Activator (tPA) trong các bệnh lý võng mạc. tPA là một serine protease tự nhiên, có vai trò chuyển đổi plasminogen thành plasmin, một enzyme có hoạt tính serine protease phổ rộng giúp làm tan cục máu đông bằng cách bảo vệ plasmin khỏi các chất ức chế antiplasmin. Trong nhãn khoa, tPA được sử dụng để hỗ trợ giải quyết các tình trạng xuất huyết, đặc biệt là xuất huyết dưới võng mạc (submacular hemorrhage).

Các loại tPA thương mại và chỉ định lâm sàng

Hiện nay có các loại tPA thương mại như alteplase, tenecteplase và reteplase. Reteplase được ghi nhận là một biến thể rẻ hơn, có khả năng kháng lại sự bất hoạt bởi các chất ức chế plasminogen activator thấp hơn một chút nhưng có độ chọn lọc fibrin tương đương, cho phép hiệu quả tương đương trong sử dụng nội nhãn. Chỉ định phổ biến nhất của tPA là xuất huyết dưới võng mạc. Đối với người mới bắt đầu, đường tiêm nội nhãn (intravitreal) là phương pháp dễ thực hiện nhất, tương tự như tiêm thuốc kháng VEGF (anti-VEGF).

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Liều tPA nội nhãn an toàn25 đến 100 microgram/0.1 ml
Kích thước xuất huyết dưới võng mạc (chỉ định tiêm)1 đến 3 đường kính đĩa thị
Thời gian xuất huyết (chỉ định tiêm)Nhỏ hơn hoặc bằng 7 ngày
Chi phí (Alteplase/Tenecteplase)Khoảng 20,000 rupees
Chi phí (Reteplase)Khoảng 10,000 rupees
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc sử dụng tPA nội nhãn vẫn còn tranh cãi về khả năng xuyên qua màng ngăn cách trong (Internal Limiting Membrane - ILM) ở người, dù các nghiên cứu trên mô hình thỏ cho thấy sự khuếch tán protein có kích thước tương đương.

Kỹ thuật và chiến lược điều trị

Cơ chế của việc tiêm tPA kết hợp với thay thế khí (pneumatic displacement) dựa trên việc thay đổi lực nổi và lực trọng trường. Việc thay thế dịch kính bằng bóng khí giúp giảm lực nổi, cho phép lực trọng trường chiếm ưu thế để làm lắng đọng máu. Đối với các trường hợp xuất huyết dưới võng mạc dày hơn 450 micron hoặc diện tích lớn hơn 4 đường kính đĩa thị, tác giả khuyến cáo sử dụng đường tiêm dưới võng mạc (subretinal). Kỹ thuật tiêm dưới võng mạc có thể sử dụng các loại kim siêu nhỏ (41 gauge, 40 gauge hoặc 38 gauge). Tác giả cũng giới thiệu kỹ thuật tự chế bộ tiêm dưới võng mạc để kiểm soát áp lực tiêm tốt hơn, tránh biến chứng thủng hoàng điểm do tiêm quá nhanh.

Ứng dụng phi truyền thống và tương lai

tPA cũng được đề xuất cho các chỉ định không xuất huyết như hỗ trợ bóc màng trước võng mạc (Epiretinal Membrane - ERM) hoặc co kéo dịch kính hoàng điểm (Vitreomacular Traction - VMT). Cơ chế giả thuyết là tPA giúp làm lỏng lẻo sự kết dính tại giao diện dịch kính - võng mạc thông qua hoạt tính protease, tương tự như cách cồn tác động lên biểu mô trong phẫu thuật PRK. Tuy nhiên, đây mới chỉ là các báo cáo ca lâm sàng (case reports) và cần các nghiên cứu có đối chứng để đánh giá độc tính trên võng mạc và hiệu quả thực tế.

  • Ưu tiên tiêm tPA cho xuất huyết dưới võng mạc mới (dưới 7 ngày) và kích thước nhỏ.
  • Sử dụng OCT trước phẫu thuật để xác định chính xác vị trí xuất huyết và tránh tiêm vào khoang dưới biểu mô sắc tố (sub-RPE).
  • Cân nhắc tiêm dưới võng mạc cho các trường hợp xuất huyết dày (>450 micron) hoặc diện tích lớn.
  • Thận trọng với nguy cơ thủng hoàng điểm (macular hole) khi tiêm quá gần vùng hoàng điểm.
  • Cần đánh giá thêm về độc tính võng mạc khi sử dụng tPA cho các chỉ định không xuất huyết.

Tài liệu tham khảo:

AIOC 2026, 2026, All about Tissue Plasminogen Activator tPA in retinal diseases, aioseditorproceedings, Video ID: OP6JhPjUlls.

Xem thêm