và Khoa học trong tính toán Toric IOL: Tiếp cận lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
19.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC2026 (IC384), Dr. Sanket Bhatnagar đã trình bày về các khía cạnh kỹ thuật và lâm sàng trong việc tính toán Toric IOL, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đánh giá toàn diện trước phẫu thuật để đạt được kết quả khúc xạ tối ưu. Việc hiểu rõ các loại loạn thị và các thách thức trong đo đạc là nền tảng để giảm thiểu sai số sau phẫu thuật.

Các loại loạn thị và gánh nặng lâm sàng

Loạn thị được phân loại thành loạn thị giác mạc (phổ biến nhất, do bất thường độ cong giác mạc), loạn thị do thủy tinh thể (lenticular astigmatism) hoặc loạn thị võng mạc. Loạn thị giác mạc có thể là loạn thị đều (regular) hoặc không đều (irregular). Trong loạn thị đều, có hai kinh tuyến chính với công suất khúc xạ thay đổi đồng nhất, bao gồm loạn thị thuận (with the rule - WTR), loạn thị nghịch (against the rule - ATR) hoặc loạn thị chéo (oblique). Loạn thị thuận thường gặp ở người trẻ, cận thị, với trục dốc nằm gần 90°. Ngược lại, loạn thị nghịch thường gặp ở người cao tuổi, với trục dốc nằm gần 180°. Gánh nặng loạn thị trong phẫu thuật đục thủy tinh thể là đáng kể: hơn 1/3 số ca phẫu thuật có loạn thị giác mạc tiền phẫu trên 1 diopter, trong đó 22% có loạn thị trên 1.5 diopter và 8% trên 2 diopter.

Thách thức trong tính toán và chỉ định Toric IOL

Thách thức cốt lõi là độ chính xác trong định hướng IOL. Mỗi 1° sai lệch trục của Toric IOL dẫn đến mất 3% hiệu quả điều chỉnh loạn thị. Nếu IOL bị xoay từ 10° đến 15°, hiệu quả điều chỉnh sẽ giảm 33%, để lại cho bệnh nhân từ 0.5 đến 1 diopter loạn thị tồn dư. Chỉ định hiện nay bao gồm bệnh nhân đục thủy tinh thể hoặc thủy tinh thể trong suốt có loạn thị đều trên 0.75 diopter, và bệnh nhân có keratoconus ổn định. Cần tránh sử dụng Toric IOL ở những bệnh nhân có dấu hiệu yếu dây chằng treo thủy tinh thể, tiền sử chấn thương, hoặc các bệnh lý giác mạc/thủy tinh thể không ổn định.

Đánh giá tiền phẫu và vai trò của các công nghệ hình ảnh

Đánh giá tiền phẫu bao gồm đo thị lực, khúc xạ chủ quan (sử dụng JCC - Jackson Cross Cylinder), và khám chi tiết trên đèn khe (slit lamp examination) để loại trừ các bệnh lý bề mặt nhãn cầu, sẹo giác mạc, hoặc viêm nhiễm. Specular microscopy (hiển vi nội mô) đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá sức khỏe nội mô. Ngoài ra, cần thực hiện OCT (Optical Coherence Tomography) để phát hiện các tổn thương võng mạc tiềm ẩn như màng trước võng mạc (ERM) hoặc co kéo dịch kính võng mạc (VMT). Việc đo đạc tổng keratometry (total keratometry) bằng các thiết bị SS-OCT (Swept-Source OCT) như IOL Master 700 hoặc MS-39 giúp cải thiện độ chính xác bằng cách đo cả bề mặt trước và sau giác mạc.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ loạn thị tiền phẫu > 1D> 1/3 số ca phẫu thuật
Tỷ lệ loạn thị tiền phẫu > 1.5D22%
Tỷ lệ loạn thị tiền phẫu > 2D8%
Mất hiệu quả điều chỉnh mỗi 1° sai lệch3%
Mất hiệu quả khi xoay 10°-15°33%
Loạn thị tồn dư khi xoay 10°-15°0.5 - 1 diopter
Chỉ định Toric IOL (loạn thị đều)> 0.75 diopter
Khoảng loạn thị do posterior corneal astigmatism0.26 - 0.78 diopter
Bình luận: Thông tin theo [AIOC2026, 2026]; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc sử dụng SS-OCT để đo posterior corneal astigmatism (PCA) là bước tiến quan trọng so với các nomogram cũ như Baylor. Cần lưu ý rằng việc quản lý bề mặt nhãn cầu (dry eye) trước khi đo đạc là yếu tố then chốt để tránh sai số đo đạc (refractive surprise).

Vai trò của Epithelial Thickness Mapping

Epithelial thickness mapping (bản đồ độ dày biểu mô) cung cấp thông tin quan trọng về sự tái tạo biểu mô, giúp phân biệt giác mạc đều và không đều. Độ dày biểu mô tăng trong các trường hợp khô mắt và có thể là chỉ số lâm sàng khách quan cho các bệnh lý bề mặt nhãn cầu. Các thiết bị như Zante OCT, RT View, Cassia 2, MS-39 và anterior OCT được sử dụng để đo đạc thông số này. Nếu phát hiện bất thường, cần điều trị bề mặt nhãn cầu trước khi thực hiện đo đạc lại để lập kế hoạch phẫu thuật.

  • Luôn lặp lại các phép đo sinh trắc học (biometry) ít nhất 2-3 lần sau mỗi 5 phút để đảm bảo độ lặp lại (repeatability).
  • Kiểm tra kỹ tư thế đầu và cằm của bệnh nhân khi đo để tránh sai số do lệch trục.
  • Điều trị triệt để các bệnh lý bề mặt nhãn cầu (khô mắt) bằng nước mắt nhân tạo hoặc cyclosporine trước khi đo đạc.
  • Luôn cân nhắc posterior corneal astigmatism trong tính toán để tránh sai lệch công suất IOL.
  • Sử dụng bản đồ độ dày biểu mô để phát hiện sớm các bất thường giác mạc tiềm ẩn.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Sanket Bhatnagar, 2026, Beyond the Sphere the Art Science of Toric IOL Calculation, AIOC2026 IC384, https://www.youtube.com/watch?v=WV9luC8kawg

Xem thêm